ଯଥା ନଳସ୍ୟ ଦମୟନ୍ତୀ

୧.

ଯଥା ନଳସ୍ୟ ଦମୟନ୍ତୀ

୨.

ମାଣିକ ମାତା

୩.

ନଷ୍ଟ ନୀଡ଼

୪.

ଛିନ୍ନ ପୃଷ୍ଠା

୫.

ଏମ୍ : ଏଲ୍ : ଏ :

(ନଈ କୂଳ ରାସ୍ତା । ସଞ୍ଜ ହେଲାଣି । କଳସୀ କାଖରେ ନଈରୁ ପାଣି ଆଣିବାକୁ ଯାଉଛି ରାଧା । ଏତିକିବେଳେ ତାହାର ବିପରୀତ ଦିଗରୁ ଆସିଛି ନବୀନା–ବୟସ ୨୦/୨୨ ହେବ । ଗାଁର ଯାତ୍ରା ଟୋକା, ଖଦି ଓ କାମିଜ୍ ପିନ୍ଧିଛି, ଯାତ୍ରା ଟୋକାଙ୍କପରି ବେଶୀ ଚୂଳ ରଖିଛି, ବିଡ଼ି ଖାଉଁ ଖାଉଁ ଆସିଛି । ରାଧା ଓ ନବୀନା ପରସ୍ପରକୁ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ।)

ନବୀନା—

(ରାଧାକୁ ଦେଖି ଖୁସିଟାଏ ହେଲା) କିଏ ରାଧା କି ଲୋ ! ଆହା–ହା–(ଗାଇଲା–)

ନହୁଲି ବୟସୀ ରାଧା, ନ ମାନଇ କିଛି ବାଧା,

ମୁହଁ ସଞ୍ଜ ବେଳେ କଳସୀ କାଖରେ

ନଦୀ କୂଳେ ଚାଲେ ସିଧା ରେ–ଏ–ଏ–ଏ–

ରାଧା—

(ଛଳ କୋପ କରି ) ନବୀନା, ଏ ସଞ୍ଜ ବେଳଟାରେ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ଲାଗ୍‍ନା କହୁଛି । ଉଠ୍–ବାଟ ଛାଡ଼୍‍–ମୋ କାମରେ ମୁଁ ଯାଏଁ ।

ନବୀନା—

ମୋ ବୋପା ଲୋ, ଆଜି କାହିଁକି ଭାରି ତେଜ ! କ’ଣ ବାଟ ନ ଛାଡ଼ିଲେ, ମୋ ନାଁରେ ନାଲିସ୍ କରିବୁ ?

ରାଧା—

(ମୁହଁ ତଳକୁ ପୋତି ନୀରବ ରହିଲା)

ନବୀନା—

କିଲୋ, ତୁନି ହେଲୁ ଯେ ! (ପାଖକୁ ଲାଗି ଆସି) ରାଧା, ରାଧା ମ ! ଆଜି ତୋ’ ମନରେ ସୁଖ ନାଇଁ ଦେଖୁଛି । କ’ଣ ହେଇଚି କି ? (ରାଧା ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ଦେଖିଲା–ତା’ ଆଖି ଯୋଡ଼ିକ ଲୁହ ଛଳ ଛଳ) ଏଁ–ତୁ’ କାନ୍ଦୁଛୁ ? ରାଧା, ମୋ ରାଣ, ମୋତେ କହିବୁନି–କାଇଁକି କାନ୍ଦୁଛୁ ?

ରାଧା—

(ସେମିତି ଠିଆ ହେଇ ନୀରବରେ ପଣତ କାନିରେ ଲୁହ ପୋଛୁଥିଲା)

ନବୀନା—

ରାଧା, ମୋ ସୁନାଟା ପରା ! ମୁଁ କ’ଣ ତୋର କେହି ନୁହେଁ ? ମୋତେ କହିବୁନି ତୋ ମନ କଥା ? କହ, ମୋ ରାଣ–ମୁଁ ମରେଁ ଟି, କହ ଭଲା !

ରାଧା—

କହିବି ଆଉ ନିଆଁ ଚୁଲି ! ଘରେ ଅଖେଇ ନାନୀ, ବାବା ବସି ସଲାସୂତ୍ର କରୁଛନ୍ତି, ପାଞ୍ଚଶ’ ଟଙ୍କା କନ୍ୟାସୁନାରେ ମୋତେ ଦୋବେଇ ବୁଢ଼ା ବରରେ ବାହା ଦେବେ-।

ନବୀନା—

କେଉଁଠି ଲୋ, କେଉଁଠି ?

ରାଧା—

କାଳିକାପୁର ନିଧି ପଇଡ଼ା ଘରେ ।

ନବୀନା—

ଏଁ ! (ବିସ୍ମିତ ହାତବାକ୍ ହୋଇ କିଛି ସମୟ ନୀରବ ରହିଲା । ରାଧା ସେମିତି ପଣତ କାନିରେ ଲୁହ ପୋଛୁଥାଏ) ଆଚ୍ଛା, କିଛି ଚିନ୍ତା ନାଇଁ । ତୁ ତୁନି ହ’ ରାଧା-। ମୁଁ ସେ ପାଞ୍ଚଶ’ ଟଙ୍କା କନ୍ୟାସୁନା ଯୋଗାଡ଼ କରିଦେବି ।

ରାଧା—

ଏତେଗୁଡ଼ା ଟଙ୍କା କେଉଁଠୁ ପାଇବୁ ?

ନବୀନା—

ଜମିବାଡ଼ି ଯାହା ଦି’ଗୁଣ୍ଠ ଅଛି, ସେ କ’ଣ ହେବ ? ତୋରି ଲାଗି ସିନା ମୋର ସେ ଜମିବାଡ଼ି, ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ଲୋ ରାଧା !

ରାଧା—

ଜମିବାଡ଼ି ବିକିଲେ, କି ବନ୍ଧକ ଦେଲେ, ଚଳିବୁ କିମିତି ? ଛି–ସେ କଥା ତୁ’ କର୍‍ନା ନବୀନା !

ନବୀନା—

ତୋ ଲାଗି ମୁଁ ସବୁ କରିପାରେଁ ଲୋ–ସବୁ କରିପାରେଁ । ଜମି ବାଡ଼ି ଗଲେ, ମୋ ବାହାରେ ତ ବଳ ଊଣା ହୋଇ ଯାଇନି ! ମୂଲ ଲାଗିବି । ନଟ ମହାନ୍ତି, କି ଭୂପତି ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଘରେ ମୂଲିଆ ହେବି । ଦିଇଟା ପେଟ ଆମର କ’ଣ ଅପୋଷା ରହିବ ଲୋ ରାଧା ?

ରାଧା—

(ଯେପରି ବଳ ଓ ସାନ୍ତ୍ଵନା ପାଇଲା ! କାନ୍ଦ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ! ଦୀର୍ଘନିଃଶ୍ଵାସ ପକାଇ କହିଲା) ଯାହା କରୁଛୁ କର !

ନବୀନା—

ଯେତେ ଯାହା ହେଉ, ରାଧା କୃଷ୍ଣର ଲୋ–କୃଷ୍ଣ ରାଧାର । ହଜାରେ ଚନ୍ଦ୍ରସେଣା ଆସିଲେ; ରାଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କ’ଣ ଅଲଗା କରି ପାରିବେ ? ହଇଲୋ, କାଲି ରାତିରେ ତୁ ମହାଦେବ ପଡ଼ିଆକୁ ଯାତ୍ରା ଦେଖି ଯାଇଥିଲୁ ?

ରାଧା—

ହଁ ରେ, କାଲି ଯାତ୍ରାରେ କୃଷ୍ଣ ବେଶ ତୋତେ ଭାରି ମାନିଥିଲା । ତୁ ଯେତେବେଳେ କଂସ ରାଜାକୁ ମାରିଲୁ–ତା’ର ବୀରମାନଙ୍କୁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ନିପାତ କଲୁ, ମୋ ଛାତି ଖାଲି ସେତେବେଳେ ଫୁଲି ଉଠୁଥାଏ । ଆଉ କଂସ ମଲାରୁ ତା’ ରାଣୀମାନେ ଆସି ଯେତେବେଳେ ବାହୁନି କାନ୍ଦିଲେ, ସତରେ ନବୀନା, ମୋ ଆଖିରେ ଆଉ ଲୁହ ରହିଲା ନାହିଁ । ମନେ ମନେ ତୋତେ ମୁଁ ଭାରି ଗାଳି ଦେଲି । ତୋରି ଯୋଗୁଁ ସିନା ସେ ଭୁଆସୁଣୀଗୁଡ଼ିଙ୍କର ଭେକାଳ ବୁଡ଼ିଲା, ସେମାନେ ଅନାଥ ହେଲେ ।

ନବୀନା—

ସ୍ଵାମୀ ଦୋଷରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଏ ଦଶା ! ସେଥିଲାଗି ଆଉ କିଏ କ’ଣ କରିବ ? ହଁ, ଆଜି ପୁଣି ହେବ– ରୁକ୍ମିଣୀ ପରିଣୟ । ତୁ’ ଆଜି ନିଶ୍ଚେ ନିଶ୍ଚେ ଯାତ୍ରା ଦେଖି ଯିବୁ ରାଧା ! ଦେଖିବୁ–ମୁଁ ଆଜି କୃଷ୍ଣ ସାଜି ଶିଶୁପାଳଠୁଁ କି ବାଗରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ହରଣ କରି ଘେନିଯିବି ।

ରାଧା—

ହେଉ ଯିବି । (ପଛରୁ ନାଥ ଅଜା ଓ ଡାକ୍ତରବାବୁଙ୍କ ପାଟି ଶୁଭିଲା ) ହେଇ, କିଏ ଆସୁଛନ୍ତି । ଉଠ୍ ଉଠ୍–ମୁଁ ପଳେଇ ଯାଏଁ ।

ନବୀନା—

ମଲା, ମୋ ଘର ମଣିଷ ସାଙ୍ଗରେ ମୁଁ କଥାଭାଷା କରୁଛି, ଲୋକ ଆସିଲେ କ’ଣ ହୋଇଗଲା ?

ରାଧା—

ଯାଃ–ଅତି ବାଗରେ କଥା କହୁଛୁ ! (ନଈ ଆଡ଼େ ଚାଲିଗଲା)

ନବୀନା—

ପୁଣି କାଲି ଏଇଠି, ଏଇ ବେଳକୁ ଦେଖା ! (ପଛରୁ ଡାକି କହିଲା ଓ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା) (ନବୀନା ଯେଉଁ ଦିଗରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା, ସେହି ଦିଗରୁ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ–ନାଥ ଅଜା ଓ ଡାକ୍ତର ବିଜୟ ବାବୁ)

ନାଥ—

ତହିଁରେ ବିସ୍ମିତ ହେବାର କିଛି ନାହିଁରେ ଡାକ୍ତର ! ଏ ଜୀବନଟା ଯାବତୀୟ ବିସ୍ମୟର ଏକ ଯାଦୁଘର ।

ଡାକ୍ତର—

କିନ୍ତୁ ମୋର ମନେହୁଏ, ମନୀଷା ଦେବୀଙ୍କର ଏ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ନାଥ ଅଜା-। ଜୀବନରେ ସେ ବିବାହ ନ କରି ରହି ପାରିବେ ?

ନାଥ—

ସମାଜରେ ଏ କଥାଟା ଯେତେବେଳେ ସମ୍ଭବ ହେଲାଣି, ମନୀଷା କାହିଁକି ନ ପାରିବ ? ଯାହାହେଉ, ସେ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମଥା ଖେଳାଇ ଆମର କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ ।

ଡାକ୍ତର—

ମୁଁ ଆଶା କରିଥିଲି, ମନୀଷାଙ୍କର ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ମୋ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯିବ । ମୁଁ ବି ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲି । କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖିଲା ବେଳକୁ–

ନାଥ—

ମନୀଷା ଜାଗାରେ ମଞ୍ଜୁ– ଗୁଲ୍‍‍କୋଜ‍୍ ସ୍ଥାନରେ ସୁଗାର୍‍, କିଛି ତଫାତ୍ ନାହିଁରେ ଡାକ୍ତର । ମନୀଷା ଆଉ ମଞ୍ଜୁ–ଗୋଟିଏ ବୃନ୍ତରେ ଦୁଇଟି ଫୁଲ ।

ଡାକ୍ତର—

ତଥାପି ନାଥ ଅଜା–

ନାଥ—

ଆରେ ୟଙ୍ଗ ଫ୍ରେଣ୍ଡ୍, ମୁଁ ବୁଝୁଛି ସବୁ କଥା । ଟୁ ବି ଭେରି ଫ୍ରାଙ୍କ୍–(To be very frank) ମନୀଷାହିଁ ତୁମର ମାନସ ପ୍ରତିମା । କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରତିମା କେବଳ ପ୍ରତିମା ମାତ୍ର–ହୁଏତ ପ୍ରସ୍ତର ପ୍ରତିମା, ମୃତ-ଜଡ଼ ପିଣ୍ଡ । ତା’ ନିକଟରେ ପ୍ରୀତିର ଅର୍ଘ୍ୟ ନିବେଦନ କରି ତୁମେ ନିରାଶ ହେବ ଡାକ୍ତର–ନିଶ୍ଚୟ ନିରାଶ ହେବ, ମୁଁ ଆଗରୁ କହି ରଖୁଛି ।

ଡାକ୍ତର—

ସେ ନିରାଶାରେ ଆନନ୍ଦ ଅଛି ନାଥ ଅଜା, ଗୌରବ ମଧ୍ୟ ।

ନାଥ—

ଆଦୌ ନୁହେଁ । ଆନନ୍ଦ ଥାଆନ୍ତା, ଯଦି ତୁମର ପ୍ରୀତି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ତୁମ ଆଗରେ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତିମା ନ ଥାନ୍ତା ! ସେହି ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତିମା ଆଡ଼େ ଥରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ ଡାକ୍ତର, ସେ ତୁମର ପ୍ରୀତି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ତା’ର ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଛି ।

ଡାକ୍ତର—

ମୋତେ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଟିକିଏ ସମୟ ଦିଅନ୍ତୁ ନାଥ ଅଜା !

ନାଥ—

ହସେଇଲ ଡାକ୍ତର–ମୋତେ ତୁମେ ହସେଇଲ । ବୋଧହୁଏ ତୃତୀୟ ବିଶ୍ଵ-ଯୁଦ୍ଧର ସମସ୍ୟା ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି, ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ସମୟ ଦରକାର । ହେଃ–ହେଃ– ଚାଇଲିଡ୍‍‍ସ୍‍‍ନେସ୍‍‍ (childishness)–ଯେତେ ସବୁ ପିଲାଳିଆ କଥା !

ଡାକ୍ତର—

ପିଲାଳିଆ କଥା ନୁହେଁ ନାଥ ଅଜା । ଯେଉଁ କଥା ଉପରେ ମୋର ସମଗ୍ର ଭବିଷ୍ୟତ୍‍ ଜୀବନ ନିର୍ଭର କରୁଛି–

ନାଥ—

ଓହୋ–ମୁଁ ବୁଝିଲି । ମଞ୍ଜୁ ହେବ ତୁମର ଉପଯୁକ୍ତ ଲାଇଫ୍ ମେଟ୍ (life-mate)–ବିଶ୍ଵସ୍ତ ଜୀବନ-ସଙ୍ଗିନୀ ! ତା’ ଭଳି ଏକଂପିଲ୍‍ସ୍‍ଡ୍‍ ଗାର୍ଲ (Accomplished girl) ମୁଁ ଏ ସହରରେ ଆଉ ଦେଖୁନି । ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହ ଡାକ୍ତର, ମଞ୍ଜୁ ସହିତ ତୁମର ଭବିଷ୍ୟତ ଜୀବନ ନିଶ୍ଚୟ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହେବ ।

ଡାକ୍ତର—

(ଚିନ୍ତିତ ଭାବେ) ତା’ହେଲେ–

ନାଥ—

ତା’ହେଲେ ଆଡ୍‍‍ଭୋକେଟ୍‍‍ ମହାପାତ୍ରଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମର ସମ୍ମତି ଜଣାଇ କଥାଟା ଏକାବେଳେ ପକ୍କା କରି ନିଏଁ । ଏଇ ବର୍ଷ ହିଁ ବାହାଘର; ଶୁଭସ୍ୟ ଶୀଘ୍ରଂ ।

ଡାକ୍ତର—

କିନ୍ତୁ ମୋର ପରିବାରବର୍ଗଙ୍କର ମତାମତ ଟିକିଏ ଜାଣିବାକୁ ହେବ ନାଥ ଅଜା ।

ନାଥ—

ଡ୍ୟାମ୍ ଇଟ୍ (dam it) । ତୁମର ସମ୍ମତି ତ ମିଳିଲା ! ତୁମ ବାପା-ମା’ଙ୍କର ମତାମତ କଥା ଆମେ ବୁଝିବୁଁ ।

ଡାକ୍ତର—

ମୁଁ ଯେତେଦୂର ଜାଣେଁ–ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋର ବିଲାତ ଯିବାଲାଗି ଦଶ-ବାର ହଜାର ଟଙ୍କା ବାପା ମୋ ଶଶୁର ଘରୁ ଚାହାଁନ୍ତି । ଆଉ ମୋ ବୋଉ;–ସେ ଦଶ କୋଡ଼ିଏ ଭରି ସୁନା ଗହଣା କନ୍ୟା ଦେହରେ ଦେଖିଲେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ ।

ନାଥ—

(ବିବ୍ରତ ହୋଇ) ହୁଁ, ବୁଝିଲି । ଡାଓରି–ଯୌତୁକ–

ଡାକ୍ତର—

ସମାଜର ଚଳଣି ନାଥ ଅଜା । ମୋର ବାପ ମା’ ସାଧାରଣ ଅର୍ଦ୍ଧଶିକ୍ଷିତ ଲୋକ । ସେମାନେ ଯାହା ଦେଖୁଛନ୍ତି–ଶୁଣୁଛନ୍ତି–

ନାଥ—

ଆଚ୍ଛା ବେଶ୍ ! ସେ କଥା ମୁଁ ବିଚାର କରି ତୁମ ବାପା ମା’ଙ୍କୁ ଜଣାଇବି । ବର୍ତ୍ତମାନ ମଞ୍ଜୁ ବିଷୟରେ ତୁମର ସମ୍ମତି ଲାଭ କରି ମୁଁ ବଡ଼ ଖୁସି ହୋଇଛି । ବ୍ରାଭୋ–ବ୍ରାଭୋ ୟଙ୍ଗ୍ ବୟ୍ ! (Bravo ! Bravo ! Young boy !) (ଆନନ୍ଦରେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହିତ କର ମର୍ଦ୍ଦନ କଲେ)

ଡାକ୍ତର—

ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତେବେ ଆସୁଛି ନାଥ ଅଜା । ତେଣେ ଘରେ ପେସେଣ୍ଟ୍‍ଗୁଡ଼ା ମୋତେ ଚାହିଁ ବସିଥିବେ ।

ନାଥ—

ହଁ, ଆଜିକାର ତମ ଆଡ୍‍‍ଭେଞ୍ଚର‍୍ କଥା ମୋତେ ତ କହିଲନି ଡାକ୍ତର ! ଆସ, ଆସ, ନଈ କୂଳେ ଘେରାଏ ବୁଲା ହେବ, ଆଉ ତମ ଆଡ୍‍‍ଭେଞ୍ଚର‍୍ କଥା ଶୁଣା ହେବ । ତା’ପରେ ଆଜି ତୁମର ଛୁଟି ।

(ଯେଉଁ ଦିଗରୁ ଆସିଥିଲେ, ତା’ର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ହାତ ଧରି ଟାଣି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ ।)

[ଭୂପତି ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଘର । ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶସ୍ତ ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ମଞ୍ଜୁ ଚେୟାର ଉପରେ ବସି ଟେବୁଲ୍‍‍ରେ ମଥା ଥୋଇ କଇଁ କଇଁ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଛି ଓ ପଣତରେ ଲୁହ ପୋଛୁଛି । ଏତିକିବେଳେ ପଛରୁ ଘର ଭିତରେ ନୀରବରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ମନୀଷା ।]

ମନୀଷା—

(ମଞ୍ଜୁ କାନ୍ଧରେ ହାତ ପକାଇ ଆଦର କରି) ମୁଁ ସବୁ ଶୁଣିଛି ଲୋ ମଞ୍ଜୁ, ସବୁ ଶୁଣିଛି । ଛି, ସେଇଥିପାଇଁ ତୁ କାନ୍ଦୁଛୁ ?

ମଞ୍ଜୁ—

(ହଠାତ୍ ଏକ ଖିଆଲରେ କାନ୍ଦ ବନ୍ଦ କରି ଚେୟାରରୁ ଉଠି ପଡ଼ିଲା ) ତୁ’ ବାପା-ବୋଉଙ୍କୁ କହି ଦେ ଅପା–ମୁଁ ବି ବାହା ହେବି ନାହିଁ !

ମନୀଷା—

କାଇଁକି ଲୋ ? କ’ଣ ହେଲା ତୋର ?

ମଞ୍ଜୁ—

ନା, ନା, ମୁଁ ଆଦୌ ବାହାହେବି ନି’ । ତୁ ମୋତେ ବାଧ୍ୟ କର ନା’ ଅପା ।

ମନୀଷା—

ଆରେ ପାଗଳୀ, ଡାକ୍ତରବାବୁଙ୍କ ଭଳି ବରପାତ୍ର କେଇ ଜଣଙ୍କୁ ମିଳେ ?

ମଞ୍ଜୁ—

(ରାଗରେ) ଡାକ୍ତରବାବୁ ଠକ, ଭଣ୍ଡ, ଗୁଣ୍ଡା, ବଦମାସ୍‍ । ତାଙ୍କ କଥା–

ମନୀଷା—

(କୁହାଇ ଦେଲା ନାହିଁ) ଛି, ତୁନି ହ ! କ’ଣ ଗୁଡ଼ା ବାଜେ କଥା ବକୁଛୁ ଲୋ । ତୋ ମୁଣ୍ଡ ବୋଧହୁଏ ବିଗିଡ଼ି ଯାଇଛି । ଡାକ୍ତର ବାବୁଙ୍କୁ ଡାକେଁ–ସଜାଡ଼ି ଦେବେ ।

ମଞ୍ଜୁ—

ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଠିକ୍‍ ଅଛି ଅପା । ମୁଁ ସେ ସଇତାନ୍‍ଟାକୁ କଦାପି ବାହାହେବି ନି ।

ମନୀଷା—

କାହିଁକି ? ଦଶ ହଜାର ଟଙ୍କା, ଆଉ ଦଶ କୋଡ଼ିଏ ଭରି ସୁନା ସେ ଯୌତୁକ ଦାବି କଲେ ବୋଲି ? ଏଥିରେ ଆଉ ଖରାପଟା କ’ଣ ହେଇଗଲା ?

ମଞ୍ଜୁ—

ତୁ’ କ’ଣ ଶୁଣନୁ’ ଅପା ? –ମୋରି ବେଳକୁ ଯୌତୁକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, କିନ୍ତୁ ତୋ ବେଳକୁ–(ଅଧିକ କହି ପାରିଲା ନାହିଁ । ମୁହଁରେ ପଣତ ଜାକି ଧରି ପୁଣି ଫୁଲି ଫୁଲି କାନ୍ଦି ଉଠିଲା । କିଛିକ୍ଷଣ ପରେ କାନ୍ଦ କମାଇ କହିଲା) ମୁଁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟହୀନା, ଅସୁନ୍ଦରୀ, ଅଳ୍ପ ପଢ଼ିଛି , ମୋତେ କିଏଟା ବାହା ହେବାକୁ ରାଜି ହେବ ଲୋ-?

ମନୀଷା—

କିନ୍ତୁ ଡାକ୍ତରବାବୁ ତୋତେ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ମଞ୍ଜୁ ।

ମଞ୍ଜୁ—

ମୋ ଅପେକ୍ଷା ବେଶି ଭଲ ପାଆନ୍ତି ତୋତେ । ସେଇଥିପାଇଁ ତ ତୋ ବେଳକୁ ଯୌତୁକ କଥା ଉଠୁ ନାଇଁ ।

ମନୀଷା—

ଛି, ଛି, ତୁ ଏ ସବୁ ବାଜେ କଥାଗୁଡ଼ାକ ଭାବୁଛୁ କାହିଁକି ମଞ୍ଜୁ ! ତୁ ତ ଜାଣୁ–ମୁଁ ମୂଳରୁ ବାହା ହେବାକୁ ମନା କରି ଦେଇଛି । ଆମେ ଦି’ଜଣଯାକ ବାହା ହେଇ ପରଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ବାପା ବୋଉଙ୍କୁ ବୁଢ଼ା ବୟସରେ ଦେଖାଶୁଣା କରିବ କିଏ ? ମୋର ଏ ମତି-ଗତି ଦେଖି ମୋତେ କିଏ କାହିଁକି ଭଲ ପାଇବାକୁ ଯିବ ଲୋ ?

ମଞ୍ଜୁ—

ମୁଁ ବି ତୋରି ଭଳି ବାହା ନ ହେଇ ଘରେ ରହିବି ଅପା । ଚାକିରି କରି ବାପା-ବୋଉଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି !

ମନୀଷା—

ତା’ହେଲେ, ଆମ ପରେ ଏ ବଂଶରେ ପାଣି ଢାଳିବାକୁ ଜଣେ କେହି ରହିବା ତ ଦରକାର । ସେଥିପାଇଁ ବାପା ବୋଉ ଚାହାଁନ୍ତି–ବୁଢ଼ା କାଳେ ନାତି ନାତୁଣୀ ଦେଖି ଟିକିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ । ତୁ’ ଆଉ ଅଝଟ କର୍‍ନା ମଞ୍ଜୁ, ମୋ ସୁନା ଭଉଣୀଟା ପରା; ତୁ ବାହା ହୋଇ ଘର ସଂସାର କଲେ, ଆମେ ସବୁ କେଡ଼େ ସୁଖୀ ନ ହେବୁଁ ?

ମଞ୍ଜୁ—

କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତ ସୁଖୀ ହୋଇ ପାରିବିନି ଅପା !

ମନୀଷା—

କାହିଁକି ଲୋ ଟୋକୀ ? ଡାକ୍ତର ବାବୁଙ୍କୁ ତୋର କ’ଣ ପସନ୍ଦ ହେଉ ନି’ ?

ମଞ୍ଜୁ—

ନା ! ସେ ବଡ଼ ନିଷ୍ଠୁର–ହୃଦୟହୀନ ! ସେ ତ ମୋତେ ବାହା ହେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନି’ ! ଚାହାନ୍ତି–ମୋ ବାପର ଟଙ୍କା-ସୁନାକୁ ବାହା ହେବାଲାଗି ।

ମନୀଷା—

ପାଗଳୀଟା ! ଟଙ୍କା ସୁନା ହେଲା ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ, ଆଉ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଲା ତୁ’ (ମଞ୍ଜୁର ଚିବୁକ ଧରି ) ଜାଣେ ଲୋ ମଞ୍ଜୁ, ତୁ ଡାକ୍ତର ବାବୁଙ୍କୁ କେତେ ଭଲ ପାଉ, ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ । ତୁ ନିଶ୍ଚେ ଜୀବନରେ ସୁଖୀ ହେବୁ ।

ମଞ୍ଜୁ—

(ଲାଜରେ ତଳକୁ ମୁହଁ ପୋତି ନୀରବ ରହିଲା । )

ମନୀଷା—

ଆଉ ଯୌତୁକ କଥାଟାକୁ ତୁ ଇମିତି ଧରି ବସିଛୁ କାହିଁକି, ମୁଁ ଜମା ବୁଝିପାରୁ ନାହିଁ । ବାପା ବୋଉ ଡାକ୍ତର ବାବୁଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେଇ ପୁଅ କରିବେ । ଧରି ନେ’ –ସେ ଦଶ ହଜାର ଟଙ୍କା ତାଙ୍କ ପୁଅର ପଢ଼ା ଖର୍ଚ୍ଚ । କାଲି ଯେତେବେଳେ ଡାକ୍ତର ବାବୁ ଏଫ୍.ଆର୍.ସି.ପି., (F.R.C.P) କିମ୍ବା ଏଫ୍.ଆର୍.ସି.ଏସ୍. (F.R.C.S) ହୋଇ ବିଲାତରୁ ଫେରିବେ, ସେତେବେଳେ ଆମ ଛାତି ଗର୍ବରେ କ’ଣ ଫୁଲି ଉଠିବ ନାଇଁ ? ଆଉ ତୁ–ତୁ ସେତେବେଳେ ତୋ ଅପାକୁ ଆଉ କ’ଣ ଟିକିଏ ପଚାରିବୁ ଲୋ ମଞ୍ଜୁ ।

ମଞ୍ଜୁ—

(ଖୁସି ହୋଇ) ଧେତ୍ ! ଅପା, ତୁ’ ବଡ଼ ଇଏ –

ମନୀଷା—

(ହସି ହସି ) ମୁଁ ‘ଇଏ’ ହୁଏଁ ପଛେ, ତୁ’ ବିଏ କର ! ଏ ବୁଢ଼ୀ ବୟସରେ ତୋ ଫୁଲନୋଳ ଟିକିଏ ମୁଁ ଦେଖେ । ଆଉ ଏ ଯୌତୁକ ପ୍ରଥା ତୁ’ ବନ୍ଦ କରିପାରିବୁ ନାଇଁ ଲୋ ମଞ୍ଜୁ ! ଆଜିକାଲି ସମାଜର ଶିରା ପ୍ରଶିରାରେ ଏ ରୋଗ ସଂକ୍ରମିତ ହେଲାଣି । ଏହା ସହଜରେ ବନ୍ଦ ହେବାର ନୁହେଁ । ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷିତ ସମାଜରେ ଏ ଯୌତୁକ ପ୍ରଥା; ପୁଣି ଗରିବ, ଅପାଠୁଆ, ଗାଉଁଲି ସମାଜରେ କନ୍ୟାସୁନା ପ୍ରଥା । ଏଠି କନ୍ୟା ପକ୍ଷର ଦାୟ ତ, ସେଠି ବର ପକ୍ଷର ଦାୟ ।

ମଞ୍ଜୁ—

କନ୍ୟାସୁନା ! କନ୍ୟାସୁନା ପୁଣି କ’ଣ ?

ମନୀଷା—

ଝିଅ ବିକା ଟଙ୍କା ଲୋ–ଝିଅ ବିକା ଟଙ୍କା ! ଗୋରୁ ଗାଈ ବିକ୍ରି କଲା ଭଳି ବାପ ଝିଅକୁ ବିକି ବର-ଘରୁ ଟଙ୍କା ଆଣିବ । ଏଇ ଆମ ରାଧା କଥା ଶୁଣିଛୁ ? ତା’ ବାପା ଧରି ବସିଛି–ପାଞ୍ଚଶ’ ଟଙ୍କା ଯେ କନ୍ୟାସୁନା ଦେବ, ସେ ବୁଢ଼ା-ହଡ଼ା ହେଉ–କଣା କୁଜା ହେଉ, ରାଧାକୁ ବାହା ହେବ ।

ମଞ୍ଜୁ—

(ବିସ୍ମୟରେ) ଏଁ, ପାଞ୍ଚଶ’ ଟଙ୍କାରେ ଝିଅ ବିକ୍ରି ।

ମନୀଷା—

ହଁ ଲୋ, ଏଥିରେ ଆଉ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବାର ଅଛି କ’ଣ ? କାଲି ରାତି କଥା ଶୁଣିନୁ’ ପରା ! ରାଧା କାଲି ରାତିରୁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇନି’ । ଆଉ ରାତିସାରା ସେ ମୋତେ କ’ଣ ଶୋଇ ଦେଇଛି ? ଏକାବେଳେ କାନ୍ଦିକାଟି ଅଥୟ;–ବଡ଼ ଦେଈ, ମୋତେ ଭରସା ହୁଅ, ନଇଲେ ମୁଁ ବିଷ ଖାଇ ମରିବି ।

ମଞ୍ଜୁ—

କାଇଁକି ଲୋ, ମରିବ କିଆଁ ?

ମନୀଷା—

ରାଧା ତାଙ୍କ ସାହିର ନବୀନା ବୋଲି ଜଣେ ଟୋକାକୁ ସୁଖ ପାଏ । ନବୀନା ବିଚରା ବଡ଼ ଗରିବ, ପୁଣି ବାପ ମା-ଛେଉଣ୍ଡ । ସେ ପାଞ୍ଚଶ’ ଟଙ୍କା କନ୍ୟାସୁନା ଯୋଗାଡ଼ କରି ପାରିବ, ନା ରାଧାକୁ ବାହା ହେବ !

ମଞ୍ଜୁ—

ଆହା, ରାଧା ବିଚାରୀ ବଡ଼ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି ।

ମନୀଷା—

ଆମକୁ ସେ ବିପଦରୁ ତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ହେବ ମଞ୍ଜୁ । ନୋହିଲେ ପାଗଳୀଟା କେତେବେଳେ କ’ଣ କରି ବସିବ, ସେଥିପାଇଁ ଆମେ ହିଁ ଏଠି ଦାୟୀ ହେବା । ମୁଁ ଆଜି ସକାଳୁ ନବୀନାକୁ ଡକେଇ ପଠେଇଛି । ଆସୁ ସେ–

(ଏତିକିବେଳେ ରାଧା ଆସି ପହଞ୍ଚିଗଲା)

ରାଧା—

ସାନ ଦେଈ, ମା’ ଡାକୁଛନ୍ତି !

ମଞ୍ଜୁ—

ଆଲୋ, ଏଇଟାର କେତେ ଆୟୁଷ ଲୋ ! ତୋରି କଥା ପଡ଼ିଛି, ତୁ’ ଆସି ହାଜର ! ବୋଉ କାହିଁକି ଡାକୁଛି ?

ରାଧା—

ମଲା, ସକାଳ ପହରୁ କିଛି ଖାଇ ନ’–ମନ ଊଣା କରି ବସିଛ । ମା ତମ ପେଇଁ ଭାରି ବେସ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି !

ମନୀଷା—

ତୁ ସକାଳୁ ଜଳଖିଆ ଖାଇନୁ’ ମଞ୍ଜୁ ? ଓ-ହୋ, ଅଖିଆ-ଅପିଆ ଏଠି ବସି କାନ୍ଦଣା ଚାଲିଥିଲା ! ଯା, ଯା, ଖାଇ ଆ’ ଯା’ ! (ମଞ୍ଜୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା)

ନବୀନା ଆସିଲାଣି ଲୋ ରାଧା !

ରାଧା—

ହଁ ବଡ଼ ଦେଈ, ମୁଁ ତାକୁ ସେଇ ବଗିଚା ଘରେ ବସେଇ ଦେଇ ଆସିଛି !

ମନୀଷା—

ତାକୁ ଖାଇବା ପିଇବାକୁ ଦେଲୁଣି ? ଆଉ ମୁଁ ଯାହା କହିଥିଲି, ସବୁ କଥା ତାକୁ ଶୁଣେଇ ଦେଇଛୁ ତ ?

ରାଧା—

ହଁ, ସେ ତୁମକୁ ଟିକିଏ ଦେଖାକରି କ’ଣ କହିବ ବଡ଼ଦେଈ !

ମନୀଷା—

ସବୁ କଥାରେ ସେ ରାଜି ଅଛି ତ, ଆଉ କ’ଣ କହିବ ? ହଉ, ତୁ ଯା’ ! ମୁଁ ଆଜି ଭିତରେ ସବୁ କଥା ସମାଧାନ କରି ଦେଉଛି । (ରାଧା ଚାଲି ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଡାକ୍ତରବାବୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ) ଆରେ, ଡାକ୍ତରବାବୁ ଯେ ! ନମସ୍କାର-! ଆସନ୍ତୁ, ଆସନ୍ତୁ ! (ରାଧା ଜୋରରେ ଡାକି କହିଦେଲା) ଆଲୋ ରାଧା, ମଞ୍ଜୁକୁ କହ–ଡାକ୍ତର ବାବୁଙ୍କ ପାଇଁ ଚାହା ଘେନି ଆସିବ !

ଡାକ୍ତର—

ଧନ୍ୟବାଦ ମନୀଷା ଦେବୀ ! ଏ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଗରମରେ ଚାହା ବଦଳରେ ଗ୍ଲାସେ ବରଫ ସରବତ୍‍ ହେଲେ ବରଂ ମୁଁ ଆପ୍ୟାୟିତ ହେବି ।

ମନୀଷା—

ନା, ନା ଡାକ୍ତର ବାବୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ଗରମ ଚା’ ଦରକାର–ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଆଉ ମନ ଲାଗି ଏକ୍ଷଣି ଟିକିଏ ଉତ୍ତାପ ଆବଶ୍ୟକ !

ଡାକ୍ତର—

କାହିଁକି ? ମୋତେ ତ ଇନ୍‍ଫ୍ଲୁଏଞ୍ଜା ଧରି ନି’ !

ମନୀଷା—

ଇନ୍‍ଫ୍ଲୁଏଞ୍ଜା ନୁହେଁ । ଆପଣଙ୍କର ବିବାହ, କନ୍ୟାଲାଭ, ଧନଲାଭ, ପୁଣି ବିଲାତ ଯାତ୍ରା–ଏସବୁ ପରିସ୍ଥିତି ଭିତରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେହ-ମନକୁ କେହି ଥଣ୍ଡା ରଖିପାରେ ?

ଡାକ୍ତର—

ମୋତେ ଥଟ୍ଟା କରୁ ନାହାନ୍ତି ତ ମନୀଷା ଦେବୀ ?

ମନୀଷା—

ଥଟ୍ଟା କରିବାର ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି ଡାକ୍ତର ବାବୁ, ଆପଣ କେବଳ ଘୃଣାର ପାତ୍ର ।

ଡାକ୍ତର—

(ବିସ୍ମିତ ଓ ଆଘାତ-ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ) ଏହାର ମାନେ ?

ମନୀଷା—

ମାନେ ଅତି ସହଜ । ଯେଉଁ ଲୋକ ବିବାହ କରିବାକୁ ଯାଇ ପ୍ରେମ-ପ୍ରୀତି ଅପେକ୍ଷା ଦୈହିକ ରୂପକୁ ବଡ଼ ମନେକରେ–ଆଉ କାମିନୀ-କାଞ୍ଚନ ଲୋଭରେ ଲାଳାୟିତ ହୁଏ, ସେ ଘୃଣାର ପାତ୍ର ନ ହୋଇ ଆଉ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ଡାକ୍ତରବାବୁ ?

ଡାକ୍ତର—

(ଲଜ୍ଜା ଓ ଅପମାନରେ ମୁଖର ଭଙ୍ଗୀ ବଦଳିଗଲା) ଆପଣ କାହାକୁ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି ମନୀଷା ଦେବୀ ? ବୁଝି ବିଚାରି କହନ୍ତୁ !

ମନୀଷା—

ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ନିର୍ବୋଧ ଭାବରେ କଥା କହୁ ନାଇଁ ଡାକ୍ତର ବାବୁ ! ଭାବିଥିଲି–ଆପଣ ଅତି ଭଦ୍ର ଏବଂ ମହତ୍‍ । କିନ୍ତୁ ଏବେ ଦେଖୁଛି–ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ପୂରି ରହିଛି ଛଳନା, ଭଣ୍ଡାମି, କ୍ଷୁଦ୍ରତା, ମିନ୍‍‍ନେସ୍‍‍ (mean-ness)

ଡାକ୍ତର—

(ରାଗ ଓ ଅପମାନରେ) ମନୀଷା ଦେବୀ–

ମନୀଷା—

ଆପଣ ଭାବିଥିଲେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁର୍ବାର ଲାଳସାର ଖୋରାକ ହେବି ! କିନ୍ତୁ ତା’ ନ ହୋଇ ଯେତେବେଳେ ମଞ୍ଜୁର ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଆପଣ ଖୋଜିଲେ ଟଙ୍କା, ସୁନା, ଡାଉରି ! ଏଇ ଆପଣଙ୍କର ଶିକ୍ଷିତ ମାର୍ଜିତ ମନର ପରିଚୟ ? ଛି–ଛି–

ଡାକ୍ତର—

ଆପଣ ବେଶି ଦୂର ଆଗେଇ ଯାଉଛନ୍ତି ମନୀଷା ଦେବୀ । ପ୍ରଥମେ ମୋର ଦୋଷଟା କ’ଣ ନ ଦେଖି–

ମନୀଷା—

ଆପଣଙ୍କର ହୀନ ମନୋବୃତ୍ତି କଥା ମୁଁ କହୁଛି ଡାକ୍ତରବାବୁ ! ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି–ଆମ ବାପାଙ୍କର ପୁତ୍ର-ସନ୍ତାନ ନାହିଁ । ମଞ୍ଜୁକୁ ବିବାହ କଲେ, ଆପଣ ହିଁ ହେବେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର; ଆଉ ଆମର ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ବଳେ ବଳେ ଆପଣ ପାଇବେ । ତଥାପି ଏ ସବୁ ଜାଣିଶୁଣି କ’ଣ କଲେ ଆପଣ ? ମୋତେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖିଲେ, ସେଇଠୁ ଦୁଃଖ ଓ ନିରାଶାରେ ମଞ୍ଜୁ ସାଙ୍ଗକୁ ଦାବି କରି ବସିଲେ–ଦଶ ହଜାର ଟଙ୍କା, ଆଉ ଦଶ ଭରି ସୁନା ! ମୋରି ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବାବଦକୁ ଏତକ କ୍ଷତିପୂରଣ; ନୁହେଁ ?

ଡାକ୍ତର—

ଆପଣଙ୍କର ମଥା ବୋଧହୁଏ ଆଜି ଠିକ୍‍ ନାହିଁ ମନୀଷା ଦେବୀ !

ମନୀଷା—

ମଥା ଠିକ୍‍ ଅଛି । ମୁଁ ଜାଣେ ଡାକ୍ତର ବାବୁ, ମଞ୍ଜୁ ଆପଣଙ୍କୁ କେତେ ଭଲ ପାଏ ! ଆଉ ଆପଣ ବି ତାକୁ କମ୍‍ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଏଇ କ’ଣ ସେ ଭଲ ପାଇବାର ମୂଲ୍ୟ ? ଆପଣ ଶୁଣିଲେଣି–ମଞ୍ଜୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜିଦ୍‍ ଧରି ବସିଛି–ଆପଣଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବ ନାହିଁ ।

ଡାକ୍ତର—

(ଆହୁରି ବିସ୍ମିତ ଓ ମର୍ମାହତ ହେଲେ) ସତେ ? ବେଶ୍‍ ଭଲ କଥା !

ମନୀଷା—

ଆପଣ ଖାଲି ଦେହର ଚିକିତ୍ସା କରି କରି ମଣିଷ ଦେହ ଭିତରେ ଯେ ଗୋଟାଏ ହୃଦୟ ଅଛି–ସେ କଥା ପାସୋରି ଦେଲେଣି ଡାକ୍ତରବାବୁ ! ଆପଣ ମଞ୍ଜୁର ସରଳ ସୁକୁମାର ହୃଦୟକୁ ଚିହ୍ନିପାରି ନାହାନ୍ତି । ମଞ୍ଜୁକୁ ଆଜି ମୁଁ ବହୁତ ବୁଝେଇଛି । ଶେଷରେ ସେ–

(ଏତିକିବେଳେ ମଞ୍ଜୁ ସରବତ୍‍ ଗ୍ଲାସେ ଧରି ପହଞ୍ଚି ଗଲାରୁ କଥା ଅକୁହା ରହିଗଲା)

ଆରେ, ତୋତେ ତ ମୁଁ ସରବତ୍‍ ଆଣିବାକୁ କହି ନ ଥିଲି ମଞ୍ଜୁ ! (ହସି ହସି) ଦେଖନ୍ତୁ ଡାକ୍ତରବାବୁ, ମଞ୍ଜୁ ଆପଣଙ୍କ ମନ କଥା ଠିକ୍‍ ଜାଣେ ।

(ମଞ୍ଜୁ ଟେବୁଲ୍‍ ଉପରେ ସରବତ୍‍ ଗ୍ଲାସ ଥୋଇ ବିଷଣ୍ଣ ବଦନରେ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲା)

ଡାକ୍ତର—

କିନ୍ତୁ ଆପଣ ମୋ ମନ କଥା ଠିକ୍‍ ଜାଣିପାରି ନାହାନ୍ତି ମନୀଷା ଦେବୀ; ନୋହିଲେ ମୋ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଜି ଏପରି ଅସାର ଅଭିଯୋଗ ଆଣି ନ ଥାନ୍ତେ-।

ମନୀଷା—

ଆପଣଙ୍କ ମନରେ କଷ୍ଟଦେଇଛି ଡାକ୍ତରବାବୁ, ମୋତେ ମାଫ୍‍ କରିବେ । ବାସ୍ତବିକ୍‍, ଆପଣ ଯେପରି ଆମ ସେଣ୍ଟିମେଣ୍ଟ୍ (Sentiment)କୁ ଆଘାତ କରିଛନ୍ତି–ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ସେ କଥା ! (ମଞ୍ଜୁକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି) କି ଲୋ, ତୁ ଇମିତି ମୁହଁ ପୋତି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲୁ କ’ଣ ? ଡାକ୍ତରବାବୁଙ୍କ ହାତରେ ସରବତ୍‍ ନେଇ ଦେ’ ! (ଟିକିଏ ଭାବିଲେ) ଓ ହୋ, ରାଗ–ଅଭିମାନ ! ଦେଖନ୍ତୁ ଡାକ୍ତରବାବୁ, ପିଲା ବୋଲି ବକଟେ, ସେଥିରେ ପୁଣି ରାଗ-ଅଭିମାନରୁ ବୋଝାଏ ଧରି ବସିଛି । (ମଞ୍ଜୁ ହାତ ଧରି ଡାକ୍ତରବାବୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଟାଣି ନେଇଗଲେ) ଯା, ଡାକ୍ତରବାବୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର୍‍ । ହଁ, ଏକାବେଳେ ପାଦଧୂଳି ନେ’ ! ଅତି ଦୁଷ୍ଟାମି–

ଡାକ୍ତର—

ଠିକ୍‍ ଅଛି ମନୀଷା ଦେବୀ ! (ଟେବୁଲ୍‍ ଉପରୁ ସରବତ୍‍ ନିଜେ ଉଠାଇ ନେଲେ) ମୁଁ କିନ୍ତୁ ଦିନେ ଏ ରାଗର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବି !

ମନୀଷା—

ନିଶ୍ଚୟ ନେବେ, କିନ୍ତୁ ବିଭାଘର ପରେ !

(ଏତିକିବେଳେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଶ୍ରୀମତୀ ମହାପାତ୍ର, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଅଗଣି ଦାସ)

ଶ୍ରୀମତୀ ମହାପାତ୍ର—

ମା’ ମନି, ତୁ ଏସବୁ କି ଗୋଳମାଳ ଲଗେଇଛୁ କହ ତ ? ରାଧାକୁ କାଲିଠାରୁ ଏଠି ଅଟକେଇ ରଖିଛୁ; ତା’ ବାପ ଆସି ଏଣେ ମୋ ଆଗରେ କନ୍ଦାକଟା ଲଗେଇଛି ।

ଅଗଣି—

ମୋ ଝିଅକୁ କେଉଁଠି ରଖିଚ, ଦିଅ ବଡ଼ଦେଈ !

ମନୀଷା—

(ଅଗଣି ପ୍ରତି) ରାଧା ତମରି ଝିଅ ? ନା, ନା, ସେ ତମ ଝିଅ ନୁହେଁ, କି ତମେ ତା’ ବାପ ନୁହଁ !

ଅଗଣି—

ଏଁ–ରାଧା ମୋ ଝିଅ ନୁହେଁ ! ମୋ ଭେକାଳ ବୁଡ଼ିଲା ମା’ ! (ମଥାରେ ହାତଦେଇ ବସି ପଡ଼ିଲା ତଳେ)

ମନୀଷା—

ରାଧା ତମ ଝିଅ ହୋଇଥିଲେ, ତମେ ତାକୁ ଗୋରୁ-ଗାଈ ଭଳି ଶହ ଶହ ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରି କରନ୍ତ ! ତମେ ତା’ର ଲହୁଲଗା ବାପ ହୋଇଥିଲେ, ତାକୁ ଗୋଟାଏ ଦୋବେଇ ବୁଢ଼ା ବର ହାତରେ ଠେଲି ଦିଅନ୍ତ !

ଅଗଣି—

(ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ) ବୁଢ଼ା ବର ? ପୁଣି ଶହ ଶହ ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରି ?

ମନୀଷା—

ହଁ, ରାଧା କ’ଣ ମୋତେ ମିଛ କହନ୍ତା ? ଏଠି ଆସି ସେ କାନ୍ଦି କାଟି ଗଡ଼ୁଛି । କେହି ସାହା ଭରସା ନ ହେଲେ, କହୁଛି–ଜୀବନ ହରେଇ ଦେବ !

ଅଗଣି—

(ରାଧା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ) ବଜ୍ଜାତ୍‍ ଟୋକୀ ! କୁଆଡ଼େ ଗଲା ସେ ? ଖୁଆଇ ପିଆଇ କୋଡ଼ପୋଛା କରି ଏତେ କାଳ ବଢ଼େଇ ଆଣିଲାକୁ ଏକ୍ଷଣି ଦିମାକ୍‍ ବାହାରୁଛି !

ଶ୍ରୀମତୀ

ମହାପାତ୍ର—

ମନି, ତୁ ଏ କେଳେଙ୍କାରୀ ଭିତରେ ପଶ୍‍ ନା କହୁଛି ! ରାଧାକୁ ତା’ ବାପ ସାଙ୍ଗରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଦା କରି ଦେ’ !

ମନୀଷା—

ମୁଁ କ’ଣ ତାକୁ ଏଠି ଅଟକେଇ ରଖିଛି ବୋଉ, କହୁଛୁ–ପଠେଇ ଦେବି ? ସେ ଆପେ ଡରିମରି ଏଠି ପଡ଼ିଛି । ତାକୁ ଏଠୁ ତଡ଼ି ଦେଲେ, କେଉଁ ପୋଖରୀ-ଗଡ଼ିଆରେ ଯାଇ ପଡ଼ିବ, କି ବେକରେ ଦଉଡ଼ି ଦେବ, ତା’ର କ’ଣ ଠିକ୍‍ ଠିକଣା ଅଛି ?

ଅଗଣି—

ମୋ ଝିଅ କଥା ମୁଁ ବୁଝିବି ବଡ଼ଦେଈ । ସେ କେଉଁଠି ଅଛି କୁହ !

ମନୀଷା—

ଝିଅ କଥା ବୁଝିବ ବୋଲି, ଯେଉଁଠୁ ମୋଟା ଟଙ୍କା ପାଇବ, ସେଇଠି ଜବରଦସ୍ତି ତାକୁ ବାହା ଦେବ । ଏଇୟା ତ ?

ଅଗଣି—

ଟଙ୍କା ଆଣି କୋଠା ପିଟିବି, ନା ମୁଁ ତୀର୍ଥ କରି ଯିବି ? ତାହାରି ବାହାଘର-ଖର୍ଚ୍ଚ ଲାଗି ଅଳପ କିଛି ନ ହେଲେ–

ମନୀଷା—

କାହିଁକି ! ତମ ପୁଅ ସୁର ପରା କଲିକତାରେ ମାସକୁ କୋଡ଼ି କୋଡ଼ି ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଛି ! ମୁଁ ଆଜି ତାକୁ ଚିଠି ଲେଖୁଛି–ସେ ରାଧା ବାହାଘର ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲେଇବ । ଆଉ ତମର ବର ପକ୍ଷରୁ ଟଙ୍କା ଆଣିବା କି ଦର୍କାର ?

ଅଗଣି—

(ରାଗ ଓ ବିରକ୍ତିରେ) ଭଲ କଥା, ତମେ ଯାହା କରୁଛ କର । ହ୍ୟାପ, ମୁଁ ବାପ ହେଇ ତିନି ପାଞ୍ଜିରୁ ଗଲି ।

ମନୀଷା—

ନା, ନା ତମେଇ ତମ ଝିଅ ବାହାଘର କରିବ । କିନ୍ତୁ ବାହାଘର ହେବ ଏଇଠି–ଆମରି ଘରେ ! ବୁଝିଲେ ଡାକ୍ତର ବାବୁ, ଶୁଣୁଛୁ ବୋଉ, ତାଙ୍କ ସାହିର ଜଣେ ଟୋକା ନବୀନା ସାଙ୍ଗରେ ରାଧାର ମନ ମିଳିଛି । ଦୁହେଁ ବାହା ହେବେ-।

ଅଗଣି—

ଏଁ, ସେ ଛତରା ବାରବୁଲା ଯାତ୍ରା ଟୋକାକୁ ମୁଁ ଝିଅ ଦେବି ! ତମେ ମୋତେ ସଂସାରରୁ ଉଠେଇଲ ବଡ଼ ଦେଈ ।

ମନୀଷା—

ହଁ, ନବୀନା ଛତରା, ବାରବୁଲା । କାରଣ ସେ ମୋଟା ରକମ କନ୍ୟାସୁନା ଦେଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ଦେଖ, ପୁଅ ଝିଅଙ୍କର ଯେଉଁଠି ମନ ମିଳିଛି, ସେଠି ତମେ ବାପ ହୋଇ ବି ବାଧା ଦେଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ମୁଁ ସଫା ସଫା କହି ଦେଉଛି–ବାଧା ଦେଲେ ତମେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିବ । ସାବଧାନ୍‍ !

ଡାକ୍ତର—

ହଁ ଠିକ୍‍ କଥା ! ତମେ ବାବୁ ସେ ପଙ୍କରେ ପଶ ନା, କି ଗୋଡ଼ ଧୁଅ ନା । ଉପରେ ଉପରେ ଯେତେବେଳେ ଝିଅ ବାହାଘର ହୋଇ ଯାଉଛି, ତମର ତ ଲାଭ ଛଡ଼ା କ୍ଷତି ନାହିଁ । ଆଉ ଆପତ୍ତି କରୁଛ କାହିଁକି ?

ଶ୍ରୀମତୀ

ମହାପାତ୍ର—

ହଁ ଦାସେ, ତମେ ଆପତ୍ତି କର ନା । ଝିଅକୁ ତମେ ଜନମ କରିଛ ସିନା, କରମ ତ ଆଉ ଦେଇ ନା’ ! ତା’ କରମ ତା’ର । ଯାହା ହାଣ୍ଡିରେ ସେ ଚାଉଳ ପକେଇଛି, ତା’ ଘରକୁ ସେ ନିଶ୍ଚେ ଯିବ । ତମେ ଖାଲି ତାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କର–ସେ ସୁଖରେ ଘର ସଂସାର କରୁ ।

ମନୀଷା—

ମଞ୍ଜୁ, ଯା’ ତ, ଆମ ବଗିଚା ଘରୁ ରାଧା ଆଉ ନବୀନାକୁ ଡାକି ଆଣ୍‍ । (ମଞ୍ଜୁ ଚାଲିଗଲା) ବୁଝିଲ ମଉସା, ଝିଅ-ବିକା ଟଙ୍କାରେ କେହି ସୁଖୀ ହୋଇପାରେ ନା, କିମ୍ବା କାହାରି ଅଭାବ ତହିଁରେ ମେଣ୍ଟେ ନା । ବରଂ ଶଶୁର ଘରେ ଝିଅ ସୁଖୀ ହେଲେ, ସେଇ ସୁଖରେ ବାପ ମା ସୁଖୀ । (ଦୂରକୁ ଚାହିଁ) ଏଇତ, ସେମାନେ ଆସିଲେଣି । ଦେଖ, ଦେଖ ମଉସା, ରାଧା ଆଉ ନବୀନା କେଡ଼େ ସୁନ୍ଦର ମାନୁଛନ୍ତି । ଦୁହେଁ ଦୁହିଁଙ୍କ ଲାଖି ଏକା ।

(ରାଧା, ନବୀନା ଓ ମଞ୍ଜୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ)

ମନୀଷା—

(ରାଧା ଓ ନବୀନା ପ୍ରତି) ତମେ ଦୁହେଁ ବାପାକୁ ଜୁହାର କର ରାଧା । ବାପାର ପଦଧୂଳି ନିଅ । (ରାଧା ଓ ନବୀନା ଆଣ୍ଠୁ ମାଡ଼ି ଅଗଣି ଦାସକୁ ଜୁହାର ହେଲେ)

ଅଗଣି—

(ଦୁହିଁଙ୍କୁ ତଳୁ ଉଠାଉଁ ଉଠାଉଁ) ଉଠ୍‍ ଉଠ୍‍ ମା’ । ଉଠ୍‍ ବାବା ନବୀନା । (କହୁଁ କହୁଁ ଆଖିରେ ଲୁହ ଭରିଗଲା । ଗାମୁଛା କାନିରେ ଲୁହ ପୋଛିଲା) ଏ ଶୋଭା ଦେଖିବା ଲାଗି ତୋ ବୋଉ ଯାହା ରହିଲା ନାହିଁରେ ମା । ଆଉ ସେ ଚଗଲା ସୁରଟା; ଏତିକିବେଳେ ବି ସେ ଯାଇ ରହିଲା କଲିକତାରେ ।

ଶ୍ରୀମତୀ

ମହାପାତ୍ର—

ସେଥିପାଇଁ ଚିନ୍ତା କର ନା ଦାସେ । ଆଜି ଟେଲିଗ୍ରାମ୍‍ଟାଏ କରିଦେଲେ, କାଆଲି ସୁର କଲିକତାରୁ ଢାଁ କରି ଆସି ପହଞ୍ଚିଯିବ ।

[ଏହି ସମୟରେ ନାଥ ଅଜା ଆସି ପହଞ୍ଚିଗଲେ]

ନାଥ—

ମୁଁ ଜାଣେ, ଟୋକା ଟୋକୀ ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ସେଠି କିଛି ନା କିଛି ରୋମାନ୍‍ସ ବା ଆଡ୍‍‍ଭେଞ୍ଚର୍‍‍ –

ମନୀଷା—

ଏଠି ଏକବାର ଡବଲ ରୋମାନ‍୍‍ସ ନାଥ ଅଜା । ଏଇ ଦେଖନ୍ତୁ–ମଞ୍ଜୁ ପ୍ଲସ୍‍ ଡାକ୍ତରବାବୁ, ରାଧା ପ୍ଲସ୍‍ ନବୀନା ।

ନାଥ—

କିନ୍ତୁ ଏ ଶ୍ରୀନାଥ ମହାପାତ୍ର ବରାବର ରହିଲା ମାଇନସ୍‍ ।

ମନୀଷା—

କାହିଁକି, ଆପଣ ତ ଟେମ୍ପରାରି ଭାବରେ ଜଣକର ନାଥ ହୋଇଥିଲେ ।

ନାଥ—

କିନ୍ତୁ ଏ ପରମାନେଣ୍ଟ୍ ନାଥମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଟେମ୍ପରାରି ନାଥର ସ୍ଥାନ କାହିଁ-? ହାୟ ହାୟରେ ଜିନ୍ଦଗୀ !

(ପାଣୁଆର ଗୃହ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ–ପାଣୁଆ ମା ଛାଞ୍ଚୁଣି ହସ୍ତରେ ଘର ଖରକୁଛି ଏବଂ ମନକୁ ମନ ବହୂ ବିଷୟରେ ବକର ବକର ହେଉଛି ।)

ମା—

ତୁ’ ଯେତେ ମାଠେଇବୁ ମାଠ୍–ମୁଁ ସେଇ ଦରପୋଡ଼ା କାଠ୍ । ମା ଲୋ ମା, କି ମାଇକିନିଆଟାଏ ଏଇଟା ! ବଳ ଅଛି–ବଅସ ଅଛି, ଘର ପାଇଟି ତରବରରେ ନେଇ ଆଣି ଥୋଇଦେବୁ–ନା, ସବୁ କାମରେ ଅଳସ ! ତୁ ତ ସେଇ ଧାତୁରେ ଗଢ଼ା ମୋ ମା, ତୋତେ କ’ଣ ମୋ ଚଉଦ ପୁରୁଷ ବଦଳେଇ ପାରିବ ? ଖାଲି ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଥିଲା–ତୋରି ଭଳି ବହୂ ଖଣ୍ଡେ ପାଇଲି ।

(ଘର ଖରକା ବନ୍ଦ କରି ବାହାରକୁ ଚାହିଁଲା, ଦେଖିଲା–କନକ ଗାଧୋଇ ସାରି ଫେରୁଛି ।)

ଓ ହୋ, ସାଆନ୍ତାଣୀଙ୍କର ବେଳ ହେଲା ପରା ! ଆଉରି ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ପାଦ ପକା ଲୋ–ଆଉରି ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ।

(କନକ ପହଞ୍ଚିଲା, କାଖରେ ପାଣି କଳସୀ, ଡାହାଣ ହାତରେ ପାଲଟା ଓଦାଲୁଗା) ଧିକ୍ ତୋ ମଣିଷ ଜନମ ! ବାପ ମା’ କ’ଣ ଖାଇ ତୋତେ ଜନମ କରିଥିଲେ ଲୋ ମଠେଇ, ଅଳସେଇ । ଉଠିବୁ ବେଳ ଘଡ଼ିକରେ, ଦାନ୍ତ ଘଷିବୁ ଦି ଘଡ଼ି ! ପୁଣି ଗୁଡ଼ାଖୁ ନ ହେଲେ ରାଣୀଙ୍କର ଦାନ୍ତଘଷା ବନ୍ଦ । ଗାଧୋଉଁ ଗାଧୋଉଁ ଦି’ ପହର । ଆଉ ଏଣେ ଘରର ବାସି ପାଇଟି ସବୁ ହବ କେତେବେଳେ–ରନ୍ଧାବଢ଼ା ହବ କେତେବେଳେ ?

କନକ—

କାଇଁକି ମୋ ଉପରେ ତୁଚ୍ଛାଟାରେ ରବେଇ ଖବେଇ ହେଉଚ ? ମୁଁ କଲି କ’ଣ-?

ମା—

ଆହା–ହା–ହା, ସୁନାମୁଣ୍ଡାଟାଏ ଲୋ ! ଟିକିଏ ଲାଜ ସରମ ନାଇଁ ମୁହଁକୁ ! କହୁଛୁ–କଲି କ’ଣ ? କ’ଣ କରିଛୁ–ନିଜ ମନକୁ ପଚାର ! ତେଣେ ବିଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଣ୍ଡାର ଉଜୁଡ଼ି ଯାଉଛି, ସକାଳୁ ପଖାଳ ପାଣି ମୁନ୍ଦିଏ ତୁଣ୍ଡରେ ଦେଇ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ, ଅବିକା କେତେ କାମ ସାରନ୍ତିଣି ।

କନକ—

ଚାଲିଗଲ ନାଇଁ, କିଏ ଅଟକଉ ଥିଲା କି ?

ମା—

ଏଣେ ଘରେ ସବୁ ବାସି ପାଇଟି କରିଥାନ୍ତା କିଏ ଲୋ ଅଲକ୍ଷଣୀ ? ତୁ ତ କୁଳ ଭୁଆସୁଣୀଟା, ମାଛି ଅନ୍ଧାରୁ ଉଠି ବାସି କାମ ସାରି–ପାଣି କାଞ୍ଜି ଆଣି ସାତ ଚଉଠ କରି ଥୋଇ ଦିଅନ୍ତୁ–

କନକ—

ମୁଁ ସାତ ଚଉଠ କରୁ ନାଇଁ ତ ଆଉ କରୁଚି କିଏ ?

ମା—

କହନା ଲୋ ସେ କଥା–ଆଉ କହନା । କାମ କରିବା ଲୋକ ଅଲଗା । ତୋ ଦେଇ କ’ଣ ଶାଗ ସିଝିବ, ନା ମୁଗ ସିଝିବ ?

କନକ—

ଏ ଘରେ ଯାହା ଦେଇ ଶାଗ ସିଝୁଚି, ସେଇ କେବଳ ରହୁ ! ଆମେ ଏଠୁ ଚାଲି ଯାଉଚୁଁ ।

ମା—

ବେଶ୍ ତ ବଢ଼ି ବଢ଼ି କଥା କହୁଚୁ ଲୋ ଖୁଣ୍ଟେଇ ! ତୁ ଆଗେ କହିଲୁ–ସକାଳ ପହରୁ ନଈକି ଯାଇଁ ତେଣେ କି ନାଟ କରୁଥିଲୁ !

କନକ—

ନାଟ କରୁଥିଲି ? ମଣିଷ ବି ଟିକିଏ ଭଲରେ ଗାଧୋଇବ ନାଇଁ ?

ମା—

ଆହା–ହା–ହା, ଏ ସୁଖ ଶରଧାକୁ ବାପ ମା’ ତୋତେ ରଜା ଘରେ ବାହା ନ ଦେଲେ ଲୋ ପୋଡ଼ାମୁହୀଁ !

(ବିରକ୍ତିରେ ଧରିଥିବା ଛାଞ୍ଚୁଣିଟା କାନ୍ଥ ପାଖକୁ ଫୋପାଡ଼ି ଦେଇ) ହଉ, ଯା କରୁଛୁ କର ! ଆଉ ତୋ ସାଙ୍ଗରେ ମୁଁ ଗୋଳେଇ ଘାଣ୍ଟି ହେଇ ପାରିବି ନି ! ମୁଁ ଯାଏଁ ବିଲକୁ–ମୋର ଧାନଗଣ୍ଡାକ ତେଣେ ଗଲା (ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ପୁଣି ଠିଆ ହୋଇଗଲା) ସେଠି ଖୁଣ୍ଟଟା ଭଳି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲୁ କାଇଁକି ଲୋ ? ଯା–ରନ୍ଧାବଢ଼ା କର !

କନକ—

ମୁଁ ଆଉ ରନ୍ଧାବଢ଼ା କରିପାରିବି ନାଇଁ ।

ମା—

କ’ଣ କହିଲୁ ? –କରି ପାରିବୁ ନାଇଁ ? ଆଉ ଭାତ ଖାଇ ପାରିବୁ ନା ?

କନକ—

କ’ଣ ତମ ରୋଜଗାରରୁ ମୁଁ ଖାଉଛି କି ?

ମା—

ଚୁପ୍ ଚୁପ୍–ତୁନି ହ ! କା ମୁହଁ ପାଇ ଇମିତି କଥା କହୁଚୁ ଲୋ ଅଲକ୍ଷଣୀ ଟୋକୀ-? ଆଚ୍ଛା ହଉ, ଦେଖିବୁ ଲୋ–ମୋତେ ଚିହ୍ନିବୁ । ତୋର ଏ ଅପାଣିଆ ମୁହଁ ଯଦି ନ ଭାଙ୍ଗିଛି, ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୁ ପଇଡ଼ା ଝିଅ ନୁହେଁ–ଜାଣି ଥା !

(କହୁଁ କହୁଁ ଚାଲିଗଲା)

କନକ—

ଆଉ ତମର ଏ ଖେଣ୍ଟେଇ ପଣ ଯଦି ନ ଛଡ଼େଇଚି, ମୁଁ ରାମ ବାରିକ୍ ଝିଅ ନୁହେଁ-। ହଇ ଲୋ, ଦିନେ ନୁହେଁ–ଅଧେ ନୁହେଁ, ସବୁବେଳେ ଭଲମନ୍ଦରେ ଗାଳି ଗୁଲଜ–ଛି ଛାକର ! ମଣିଷ ପୁଣି ଏତେ ଗଞ୍ଜଣା, ଏତେ ହୀନିମାନ ସହିବ-? ହାଇରେ, ମୋ କପାଳରେ ଏଇୟା ଥିଲା !

(କହୁଁ କହୁଁ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା)

(ପାଣୁଆର ଶୟନ କକ୍ଷ, ଖଟ ଉପରେ ଗୋଟିଏ କୋଣକୁ ଅଭିମାନ କରି ବସିଛି କନକ, ପାଖରେ ବସି ପାଣୁଆ କାକୁତି ମିନତି କରି ତାହାର ମାନଭଞ୍ଜନର ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି)

ପାଣୁ—

(କନକ ହାତ ଧରି) କନ, ମୋ ସୁନାଟା ପରା–

କନକ—

(ହାତ ଛିଞ୍ଚାଡ଼ି ଦେଇ) ରଖିଦିଅ ସେ ଅଲଣା ସୁଆଗ ! ଢେର୍ ସେଗୁଡ଼ା ମୁଁ ଦେଖିଛି ।

ପାଣୁ—

ଆରେ ମୋ କଥାଟା ଆଗେ ଶୁଣ, ଇମିତି ଛୁଆପିଲାଙ୍କ ଭଳି ହେଲେ–

କନ—

ବହୁତ ଶୁଣିଛି ତମ କଥା । ଏବେ ତମେ ଆସିଛ । ନିଜ ହାତରେ ମୋତେ ଟିକେ ବିଷ ଦେଇଯାଅ । ଏ ପୋଡ଼ା ଜୀବନରେ ମୋର ଆଉ ଲୋଡ଼ା ନାହିଁ ।

ପାଣୁ—

କି କଥାଗୁଡ଼ା ବକୁଛ ତମେ ? ଛି–ଆସ, ଆସ ମୋ ପାଖକୁ !(ହାତ ଧରି ପାଖକୁ ଟାଣିଲା)

କନ—

ନା, ନା, ମୁଁ ଆଜି ମରିବି, ମରିବି, ମରିବି !!

ପାଣୁ—

ମୋ ରାଣ କନ ! ତମେ ଇମିତି ବ୍ୟସ୍ତ ହୁଅନା । ଧୀରସ୍ଥିର ହୋଇ କ’ଣ କଥାଟା କୁହ ।

କନ—

କହିବି ଆଉ ଛେନା-ଗୁଡ଼ । ଏପାରି ନ ହେଲେ ସେ ପାରି।

ପାଣୁ—

ସେଇ କଥାଟା ସିନା ଭଲ ଭାବରେ କହିଲେ ହୁଅନ୍ତା, ତାହା ନ କରି ଘଣ୍ଟାଏ ହେଲା ଖାଲି ନାକଫୁଲା, ହାତ ଛିଞ୍ଚଡ଼ା, ରାଗରୁଷା, ମାନ ଅଭିମାନ–

କନ—

ସଫା କଥା, ମୁଁ ଆଉ ତମ ମା’ ବୁଢ଼ୀର ଦାଉ ସହି ପାରିବି ନାହିଁ । ତମେ ତ ଯାଇ ବିଦେଶରେ ରହିବ ବାର ମାସ । ମୁଁ ଯେ ଏଣେ କିମିତି ଦିନରାତି ଦହଗଞ୍ଜ ହୋଇ ମରୁଛି, ସେ କଥା ବୁଝିବ କିଏ ? ତମେ ଆସିଛ, ଏହାର କିଛି ଗୋଟାଏ କୂଳ-କିନାରା କରି ଦେଇଯାଅ ।

ପାଣୁ—

ମୋଟେ ଦିନ ଦୁଇଟା ମୁଁ ଛୁଟି ନେଇ ଆସିଛି । ଏହାରି ଭିତରେ ମୁଁ ଆଉ କି କୂଳ କିନାରା କରିଦେଇ ଯିବି ?

କନ—

କାହିଁକି ? ପୁରୁଷ-ପଣିଆ ଅଛି ତ, ଭିନେ ହୋଇଯାଅ ! ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅଲଗା ରୋଷେଇରେ ଚଳିବା, ସେ ତା’ର ଅଲଗା ରହୁ ।

ପାଣୁ—

(ଆଘାତ ପାଇଲା) ଏଁ, ଭିନେ ହେବା ! ମା’ ଠାରୁ ଭିନେ ହୋଇଯିବା ? ଏ ତ ବଡ଼ ଅଡ଼ୁଆ କଥା ।

କନ––

ତମକୁ ଅଡ଼ୁଆ ଲାଗିବ ଜାଣେ । ମୁଁ ନିଜେ ତମକୁ ବଡ଼ ଅଡ଼ୁଆ ଲାଗୁଛି । କେବଳ ସେ ମା’ ବୁଢ଼ୀ ତମକୁ ଭଲ ଲାଗୁଛି । ସେଇ ତମର ସବୁ, ମୁଁ ଜାଣି ସାତ ପର । ମୋର ମଲାଗଲାରେ ତମର କି ଯାଏ ?

ପାଣୁ—

ଛି କନ.....

କନ—

ମୁଁ ତମର ପୋଇଲି ନା ପରିବାରୀ ? ପରଝିଅ, ପରଘରୁ ଆସିଛି । ଭାତ ଗଣ୍ଡାକ ପାଇଁ ମାଡ଼ ଖାଇବି, ଗାଳି ସହିବି, କେତେ ହୀନିମାନ ହେବି–(ସୁଁ ସୁଁ ହୋଇ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା) ହାଇରେ, ମୋ କପାଳରେ ପୁଣି ଏଇୟା ଥିଲା ? ଯାହାକୁ ହାତ ଧରି ବାହା ହୋଇଥିଲି, ସେ ମୋ ସୁଖ ଦୁଃଖକୁ ଟିକେ ଚାହିଁଲା ନାହିଁ ! ମୋର ଆଉ ଦୁନିଆଁରେ ନିଜର ବୋଲି କିଏ ଅଛି ?

ପାଣୁ—

ମୋ ରାଣ କନ, ତମେ କାନ୍ଦନା । ତୁମ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଗଡ଼ିଲେ ମୁଁ କନ ସୁଖରେ ରହି ପାରିବି ?

କନ—

କାହିଁକି ? ତମେ ତମ ମା’ଙ୍କୁ ଘେନି ସୁଖରେ ରହ । ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, କାଲି ସକାଳୁ ଉଠି ଏ ଆଖି ଯୁଆଡ଼େ ପାଇବ ସେଆଡ଼େ ଚାଲିଯିବି ।

ପାଣୁ—

ନିଜର ଏ ଘରଦ୍ଵାର, ବାଡ଼ି ବଗିଚା ଛାଡ଼ି ତମେ କୁଆଡ଼େ ଯିବ କନ ? ଛି–ଆଉ ପାଗଳୀ ହୁଅନା ! (ଲୁହ ପୋଛି ଦେଉଁ ଦେଉଁ) ଆସ, ତମେ ଯାହା କହୁଛ, ତାହାହିଁ କରିବା । ମା ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରୁ । କାଲିଠୁଁ ତା’ କଥା ତା’ର, ଆମ କଥା ଆମର ।

କନ—

(ପାଣୁ ଗଳାକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ବେଢ଼ାଇ ଧରି) ସତେ ମୋ ଦୁଃଖ ଯିବ ?

ପାଣୁ—

(କନକକୁ ଜଡ଼ାଇ ଧରି) ନିଶ୍ଚେ, ନିଶ୍ଚେ–

(ମଞ୍ଚ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଗଲା)

(ଗ୍ରାମ୍ୟ ପଥ–ପାଣୁ ମା ଓ ଗୁଣିଆ ହନୁମାନ ସାହୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା)

ପାଣୁ ମା—

ମୋ ଭେକାଳ ବୁଡ଼ିଲା ସାହୁ ପୁଅ । କିଛି କୁଆଡ଼ୁ ନାହିଁ, ଭୂତ ଲାଗିଲା ପରି ପିଲାଟା କାଆଲି ଆସି ପହଞ୍ଚି ଆଜି ଜିଦ୍ ଧରି ବସିଛି ଭିନେ ହେବ ବୋଲି ।

ହନୁମାନ—

ବୁଝିଲି, ପୁଅକୁ ତୋର କିଏ ମନ୍ତର କରିଛି ପାଣୁଆ ମା, ତା’ ମଥା ବିଗାଡ଼ି ଦେଇଛି । ପର ଅନିଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଏ ଗାଁରେ କ’ଣ ଲୋକର ଅଭାବ ଅଛି ! ଏ ପୁଣି କଳିକାଳଟି–

ପାଣୁ ମା—

(ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ) ସତେ ? ଆରେ, ଡାକୁଣିଖିଆ, ଅଳପେଇସା ମୋ ପୁଅକୁ ସାରିଦେଲେ ଲୋ ମା–ମୁଁ ହୀନିକପାଳୀ କ’ଣ କରିବି ଲୋ ମା—

ହନୁମାନ—

ଆଲୋ ହେ ଖେଣ୍ଟେଇ ବୁଢ଼ୀ, ତୁଚ୍ଛାଟାରେ ଏତେ ଛାନିଆ ହେଉଛୁ କିଆଁ ? ଏ ହନୁମାନ ଗୁଣିଆ ଗାଁରେ ଥାଉଁ ଥାଉଁ ତୋର ଡର କାହାକୁ ଲୋ ?

ପାଣୁ ମା—

ଆରେ ଗାତପଶା, ପୋଡ଼ାମୁହାଁ, ଆରେ ନଈଶୁଆ, ତମ ପୁତ ମରୁ ରେ, ତମ ମାଇପ ଆଣ୍ଠୁକୁଡ଼ି ହେଉ । ତମ ବଂଶ ବୁଡ଼ୁ–ତମ ମଥାରେ ରାଧା ଚଡ଼କ ପଡ଼ୁ ! ତମେ ମୋ ପୁଅକୁ ମନ୍ତର କଲ, ତମ ପୁଅଝିଅକୁ ବିଧାତା ମନ୍ତର କରୁ ।

ହନୁମାନ—

(ପାଣୁ ମା’ର ଏ ଗତି ଦେଖି ତା’ର ଭାବ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ହଠାତ୍ ଆଖି ବୁଜି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲା–)

ଓଁ ହ୍ଳିଂ, କ୍ଳିଂ, ଶ୍ଳିଂ ସ୍ଵା-ହା-ଫଟ୍–

(ହାତରେ ଟାକ୍‍ରା ଫୁଟାଇ ନାକରେ କେଉଁ ପୁଡ଼ାରେ ନିଃଶ୍ଵାସ ଚାଲୁଛି ଦେଖିଲା, ତା’ପରେ କିଛି କ୍ଷଣ ଗୁଣୁ ଗୁଣୁ ହେଲା, ସେତେବେଳକୁ ପାଣୁଆ ମା’ ତଟସ୍ଥ–)

ମହାପ୍ରେତ, ଚଉଷଠି ଯୋଗିନୀ ! କିଳିକିଳା ରବ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ପାଇଲି ଲୋ ପାଣୁଆ ମା । ଆଚ୍ଛା, ତୁ କିଛି ଚିନ୍ତା କର୍‍ନା । ଏ ହନୁମାନ ଗୁଣିଆ ଆଗରେ ସେ ପ୍ରେତ କିଛି ନୁହେଁ । କେତେ ମହା ମହା ପ୍ରେତ ମୁଁ ଏଇ ହାତରେ ଜବତ୍ କରିଛି । ଏ କିବା ଛାର !

ପାଣୁ ମା—

କ’ଣ କରିବି ମୁଁ କୁହ ସାହୁ ପୁଅ । ମୋତେ ଏ ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କର ! ମା ଭଦ୍ରକାଳୀ ତମର ମଙ୍ଗଳ କରିବେ ।

ହନୁ—

ମୋର ସନ୍ତକ ଆଣିଚୁଟି ? ଗୋଟିଏ ଗୁଆ, ଆଉ ଚାରଣା ପଇସା ।

ପାଣୁ ମା—

ହଁ, ଏଇ ନିଅ ! (ଅଣ୍ଟାରୁ କାଢ଼ି ବଢ଼ାଇ ଦେଲା)

ହନୁ—

(ଗୁଆ ପଇସା ହାତରେ ମୁଠାଇ ଧରି ତିନି ଥର ଫୁଙ୍କ ଦେଇ ଆଖି ବୁଜି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲା–)

ଓଁ ପୂର୍ବ ଗଲି, ପଶ୍ଚିମ ଗଲି, ଉତ୍ତର ଗଲି, ଦକ୍ଷିଣ ଗଲି

ଦେଉଳେ ପଶି ଓଁକାର କଲି ।

ଦେଉଳେ ମୋର ନାଁ ରଣରଣା

ଭୂତ ପ୍ରେତ ହେଲେ ବାଟବଣା ।

ପଶ୍ଚିମେ ବାନ୍ଧ୍–ପୂର୍ବେ ବାନ୍ଧ୍ ।

ଚଉଷଠି ଯୋଗିନୀଙ୍କି କିଙ୍କର କରି ବାନ୍ଧ୍ ।

ଭୂତ ବାହାର୍‍–ପ୍ରେତ ବାହାର୍ ।

ହସାଇ ଖେଳାଇ ବାହାର୍ ।

ଚାରି ଡାଳରୁ ବାହାର୍ ।

ଶୂନ୍ୟ ମଣ୍ଡପରୁ ବାହାର୍ ।

ହୃଦ କମଳରୁ ବାହାର୍ ।

ନାଭି ମଣ୍ଡଳରୁ ବାହାର୍ ।

ବାହାର୍ ବାହାର୍ ବୋଲି କାହାର ଆଜ୍ଞା

ଲଙ୍କାପୋଡ଼ା ହନୁମନ୍ତର କୋଟି କୋଟି ଆଜ୍ଞା ।

(ହାତ ମୁଠାକୁ ପୁଣି ତିନି ଥର ଫୁଙ୍କ ଦେଇ ପଇସା ଚାରିଅଣା ପକେଟ୍‍‍ରେ ପକାଇଲା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରିତ ଗୁଆକୁ ପାଣୁ ମା’କୁ ଦେଲା–)

ହନୁ—

ନେ’ ଧର । ମନ୍ତରା ଗୁଆକୁ ଦାଣ୍ଡ ଦୁଆର ଉପର ଚାଳରେ ଖୋସିଦେବୁ । ଖବରଦାର, ତୁ ଖୋସିଲା ବେଳେ ଯେମିତି କେହି ନ ଦେଖନ୍ତି ! ଯା–ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ବସିଥା । କାଲି ସକାଳେ ଦେଖିବୁ, ପ୍ରେତ କୁଆଡ଼େ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଥିବ–ତୋର ଯେଉଁ ଭଲ ପୁଅକୁ ସେଇ ଭଲ ପୁଅ ।

(ଏତିକିବେଳେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି ସରପଞ୍ଚ ନବବାବୁ)

ନବ—

ଏ ଦାଣ୍ଡ ମଝିଟାରେ ଗୋଟାଏ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକ କାନରେ କି ମନ୍ତ୍ର ଫୁଙ୍କା ହେଉଛି କି ହନୁମାନ ସାହୁ ?

ହନୁ—

ନା ଆଜ୍ଞା, ଗୁଣିଆ ଲୋକ–

ନବ—

ଆରେ, ଭଲ କାମରେ ଗୁଣିଆ, ନା ମନ୍ଦ କାମରେ ?

ପାଣୁ ମା—

ସାହୁପୁଅ ତ ଗାଁରେ କାହାର କିଛି ଖିନ୍‍ଖରାପ କରୁ ନାହାନ୍ତିରେ ବାପ !

ନବ—

ତୁ ସେ କଥା କୁଆଡ଼ୁ ଜାଣିବୁ ମାଉସୀ ! ଏ ଲୋକଟାକୁ କମ୍ ଠଉରେଇଛୁ ! ସାକ୍ଷାତ୍ ଏକ ହନୁମାନ । ଗତବର୍ଷ ମାଗୁ ମାହାନ୍ତିର ଅଭିଆଡ଼ୀ ବଢ଼ିଲା ଝିଅଟାର ତିନି ମାସ ହୋଇ ଯାଇଥିଲା, ଭଙ୍ଗେଇଲା କିଏ ?

ହନୁ––

ନାଇଁ ଆଜ୍ଞା–

ନବ—

ଚୁପ୍ କର୍‍, ମିଛ କଥା କହନା । ଗାଁର ଏତେ ବଡ଼ କେସ୍‍ଟାକୁ ଏ ମାଟି କରିଦେଲା ମାଉସୀ । ଏଠି ଆଉ ପଞ୍ଚାୟତ କୋର୍ଟ ରହିବ କାହିଁକି ? ଆମେ ଆଉ ରହିବୁ କାହିଁକି ? ତମ ମନଇଚ୍ଛା ଯେ ଯାହା କରୁଛ କର ।

ହନୁ—

ନାଇଁ ଆଜ୍ଞା, ଆପଣ କିଛି ନ ବୁଝି ନ ସୁଝି ମୋର ଖାଲି ଦୋଷ ଦେଉଛନ୍ତି ।

ନବ—

ଯା, ଯା, ଆମେ ବୁଝୁନା, ତୁଇ ସବୁ ବୁଝି ପକେଇଛୁ ! ହ୍ୟାପ୍, ଛୋଟଲୋକଙ୍କ ମୁହଁରେ ବଡ଼ କଥା ।

ହନୁ—

କ’ଣ ହେଲା, ଆମେ ସବୁ ଛୋଟ ଲୋକ ?

ନବ—

କି ରେ, ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ଝଗଡ଼ା କରିବୁ ନା କ’ଣ ? ଯା–ଯା ମୋର ବାର ଆଡ଼େ ତେର କାମ । ତୋ ସାଙ୍ଗରେ ମିଛଟାରେ ବକ୍‍ବକ୍ ହେବ କିଏ ?

ପାଣୁମା—

ଯା’ ସାହୁପୁଅ, ତମ କାମରେ ତେମେ ଯାଅ (ହନୁମାନ ଚାଲି ଯାଉଥିଲା) ମୋ କଥାଟା ଭୁଲିବ ନାହିଁଟି । ବେଶୀ ବେଶୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବ ।

ନବ—

ବୁଝିଲୁ ମାଉସୀ, ଏ ଲୋକଟା ଉପରକୁ ଯେତିକି ଭଲ, ଭିତରକୁ ସେତିକି ବଦ୍‍ମାସ–ଯାହାକୁ କହନ୍ତି ଗୁଳୁଗୁଳିଆ ବେଧା । ତା’ କଥାରେ ପଡ଼ିବୁ ନାହିଁଟି । ହଉ, ଛାଡ଼୍ ସେ କଥା । ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତମରି ଘରୁ ଫେରୁଛି । ଜିନିଷପତ୍ର ସବୁ ଅଧା ଅଧା ଭାଗ ବଣ୍ଟରା ହୋଇଗଲା, ତୁ ତ ରହିଲୁ ନାହିଁ–‘ଯା କରୁଛ କର’ ବୋଲି ଆମ ଉପରେ ସବୁ ଦାୟିତ୍ଵ ଲଦି ଦେଇ ପଳେଇ ଆସିଲୁ ।

ପାଣୁମା—

(ଦୀର୍ଘ ନିଃଶ୍ଵାସ ଛାଡ଼ି) ମୋର ରହିବା ଆଉ ଦରକାର କ’ଣ ? ତମେ ସବୁ ତ ଶେଷ କରି ଦେଇଛ । ହଉ, ଭଲ କଲ ବାପ, ଖୁବ୍ ଭଲ କଲ–ମା ଭଦ୍ରକାଳୀ ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ !

ନବ—

ମୁଁ କେବେ କାହାର କିଛି ଖରାପ କରି ନାହିଁ ମାଉସୀ, ସେ କଥା ଯେ ଦିନରାତି କରୁଛି, ସେ ଏକା ଜାଣେ । ହଉ, ତୁ ଘରକୁ ଯା । ତୋ ଭାଗ ଜିନିଷ-ପତ୍ର ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ଦେଖିନେବୁ । ପ୍ରାଣବନ୍ଧୁ ବାହାରିଲାଣି–ଏଇକ୍ଷଣି କଲିକତା ଚାଲିଯିବ ।

ପାଣୁମା—

ଏଁ, ପାଣୁଆ ଏଇଖିଣି କଲିକତା ଯିବ ?

ନବ—

ହଁ, ମୋଟେ ଦିନ ଦୁଇଟା ଛୁଟି ଆଣିଥିଲା, ଆଜି ହାବୁଡ଼ା ପାସେଞ୍ଜରରେ ଚାଲିଗଲେ କାଲି ଦଶଟାରେ କାମରେ ଜଏନ୍ କରିବ । ଚାକିରିଆ ମଣିଷ–ତା’ର ଆଉ ଚାରା କ’ଣ ?

ପାଣୁମା—

ଆରେ ବାପ ନବ, ତମ ଆଖିକୁ ଏଇଟା ସୁନ୍ଦର ଦିଶିଲା ? ମା-ପୁଅକୁ ଭିନେ କରେଇଲ ? ବାପର ଗୋଟିଏ ବୋଲି ପୁଅ, ଭାଇ ନାହିଁ–ଭଗାରି ନାହିଁ । ତାରି ଘରେ ପୁଣି ପାଚିରି ଉଠେଇଲ ? ଆରେ ତମ ମନ କହିଲା ? ଦେହ ସହିଲା ? (ଧକେଇ ଧକେଇ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା)

ନବ—

ଏ ଯୁଗ ଓଲଟା ହେଲା ମାଉସୀ, କିଏ ଆଉ କ’ଣ କରିବ ? ମୁଁ ପ୍ରାଣବନ୍ଧୁକୁ ଯେତେ କହିଲି, କନକୁ ଯେତେ ବୁଝାଇଲି, କାହିଁରେ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ । ହଉ, ତୁମ ଭାଗ୍ୟ ମାଉସୀ ! ସବୁ ବିଧାତା ଭିଆଣ । (ଦୂରକୁ ଚାହିଁ) ଏଇ ତ, ପ୍ରାଣବନ୍ଧୁ ବାହାରି ଆସିଲାଣି ।

ପାଣୁ—

(ପ୍ରବେଶ କରି) ତମେ କ’ଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରକୁ ଯାଇ ନ ନବଭାଇ ?

ନବ—

ମୋ କଥା ଭଲା ପଚାରୁଚୁ । ଆସୁ ଆସୁ ବାଟରେ ବାରଶ କାମ । ହଉ, ତୁ ଚଞ୍ଚଳ ବାହାରି ଯା–ନଣ୍ଡା ବରଗଛ କତିକି । ବାସ୍ ଟାଇମ୍ ହୋଇ ଗଲାଣି ।

ପାଣୁ—

(କାନ୍ଦୁଥିବା ମା ଆଡ଼େ ଚାହିଁ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା) ହଉ, ଥାଅ ନବଭାଇ, ନମସ୍କାର । ଆମ ଘର କଥା ଟିକେ ବୁଝାସୁଝା କରୁଥିବ ।

(ଚାଲିଗଲା, ପଛେ ପଛେ ନବ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଲା)

ପାଣୁ ମା—

(ଜୋର୍‍‍ରେ କାନ୍ଦୁ କାନ୍ଦୁ ବିକଳ ହୋଇ ଡାକ ଛାଡ଼ିଲା)

ପାଣୁରେ ପାଣୁଆ ! ଫେରିଆ, ଫେରିଆ ! ମୋ ଧନଟା ପରା, ଫେରିଆ–(କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ତକେଇ କୌଣସି ଜବାବ୍ ପାଇଲା ନାହିଁ) ହଉ ବାପ, ଯା ! ମା ଭଦ୍ରକାଳୀ ତୋତେ ସୁବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ–ତୋର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ !

(ଧକେଇ ଧକେଇ କାନ୍ଦୁଥାଏ ଓ ପଣତରେ ଲୁହ ପୋଛୁଥାଏ)

[ଐତିହାସିକ ବୋଧିଦ୍ରୁମ ସଂଲଗ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର । ଉତ୍କଳୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀ ତପୁସ୍ ଓ ଭଲ୍ଲିକ ସେଠାରେ ଶଗଡ଼ ଖଟାଇ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିଲେ । କାଳ ମଧ୍ୟାହ୍ନ । ତପୁସ୍‍ ଗଛତଳେ ବସି ଉଦାସ ମନରେ ଗୀତଟିଏ ଗାଉଥିଲା । ତପୁସ୍‍ର ଗୀତ ଶୁଣି ଭଲ୍ଲିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ତା’ ପାଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ।]

ଅ........ଆ.........ଆ……….

ରାମ ଯେ ଲଇକ୍ଷଣରେ

ଗଲେ ମୃଗମାରି

ପତର ପଲ୍ଲୀରେ ସୀତୟା

ରହନ୍ତି ମନ ମାରି...ଇ...ଇ...ଲୋ–

ଭଲ୍ଲିକ—

କି ତପୁଆ ଭାଇ, ଇମିତି ଉଦାସିଆ ଗୀତଟା ଗାଇ ପକାଇଲୁ ଯେ ! ନୂଆବୋଉ କଥା ମନେ ପଡ଼ିଗଲା ନା କ’ଣ ?

ତପୁସ୍‍—

ଆରେ, ଘରୁ ଅନୁକୂଳ କଲେ ଗଲାମାସ ଆଠଦିନେ । ଦେଖୁ ଦେଖୁ ମାସଟିଏ ବିତିଗଲା । ପୁଣି କାହିଁ କେଉଁ ବିଦେଶ ଜାଗା । ଘର ପାଖର ସେ ଧଉଳି ଗିରିର ଶୋଭା, ଆଉ ଦୟା ନଦୀର ମିଠା ପାଣି ଏଣେ କୁଆଡ଼େ ମିଳିବ ! ସାଇ ପଡ଼ିଶା କେହି ନାହିଁ । ଘରକଥା ଖାଲି ମନେ ପଡ଼ୁଛିରେ ଭାଲୁଆ !

ଭଲ୍ଲିକ—

ତାହାହେଲେ ଏ ବ୍ୟବସାୟରେ ପଶିଲୁ କିଆଁ କହତ ? ଯଦି ମାଇପ ସୁହାଗିଆ ହେବୁ, ଘରଭିତରେ ଫୁଲ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ମାଇପକୁ ଦିନରାତି ପୂଜା କର ।

ତପୁସ୍‍—

ଆରେ ଭାଲୁଆ ! ତୁ ତ ହେଲୁ ଅଭିଆଡ଼ା ଭାଣ୍ଡ । ତୁ’ ଏ କଷଣ ବୁଝିବୁ କିମିତି ? ବାହା ହେଲା ପରେ ଗଲା ଛ’ ବରଷ ଧରି ମୁଁ ଇମିତି ବେପାର ବଣିଜ କରି ଆସୁଛି । ବରଷକ ବାର ମାସରୁ ଦଶମାସ କଟୁଛି ବିଦେଶରେ । କିନ୍ତୁ ତୁ’ ଗୋଟାଏ ଭଲ କନିଆଁ ଦେଖି ବାହାହୋଇ ପଡ଼ିଲେ ଏ ବେଉସା ଛାଡ଼ି ଏକାବେଳେ ଘରେ ବସିବୁ ! ତୋ କଥା କ’ଣ ମୁଁ ବୁଝି ପାରୁନି !

ଭଲ୍ଲିକ—

ନା ତପୁଆ ଭାଇ; ଏ ବେଉସାରୁ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପାଇଛି, ୟାକୁ ପୁଣି ଛାଡ଼ିବି ? ତେବେ ବାହା ହୋଇ ସାରିଲା ପରେ ଆଉ ଏକ ବୁଦ୍ଧି କରିବି । ବିଦେଶ କଲେ, ଚୁଡ଼ା ଚାଉଳ ଛଡ଼ା ସାଙ୍ଗରେ ଥୋଡ଼େ ‘ବିରହ ନିବାରିଣୀ ବଟିକା’ ଘେନି ଆସିବି ।

ତପୁସ୍—

କ’ଣ କହିଲୁ ? ବିରହ ନିବାରିଣୀ ବଟିକା ?

ଭଲ୍ଲିକ—

ହଁ, ଗାଁର କାଳୁ କବିରାଜ ତିଆରି କରୁଛି । ତୋ ପରି ଇମିତି ଘର କଥା ମନେପଡ଼ିଲେ, ସେ ବଟିକାରୁ ଗୋଟିଏ ତ ପାଣି ଢୋକେ ! ତା’ପରେ ସବୁ ଠିକ୍‍ଠାକ୍ ।

ତପୁସ୍—

ଆରେ, କାଳୁ କବିରାଜ ଏ ବେଉସା କେବେଠୁଁ କଲାଣି ? ବିରହ ନିବାରଣୀ ବଟିକା ସତେ କ’ଣ ବିରହ ନିବାରଣ କରୁଛି ?

ଭଲ୍ଲିକ—

ଆଖିରେ ଦେଖିବା କଥା ତପୁଆ ଭାଇ, ସେ ବଟିକାରେ ପରା ଶହ ଶହ ରୋଗୀ ଭଲ ହେଉଛନ୍ତି । ପୁଣି କାଳୁ କବିରାଜର ଯେଉଁ ପ୍ରେମାଙ୍କୁର ମୋଦକ, ଟିକିଏ ପରା ପାଟିରେ ପକାଇ ଦେଲେ ଚଉଦ ଭୁବନ ଦେଖାଇ ଦେବ ! ଘରେ ଥିଲେ ପ୍ରେମାଙ୍କୁର ମୋଦକ, ବିଦେଶରେ ଥିଲେ ବିରହ ନିବାରିଣୀ ବଟିକା । ଆଉ ଚିନ୍ତା କ’ଣ ?

ତପୁସ୍—

ହଉ, ହଉ, ବାହାହେଲେ ତୁ ସେଇଆ କରିବୁ ଭାଲୁଆ ! ବଟୁଆ ଖୋଲ୍, ପାନ ବକଟେ ଦେ ! ଛାଇ ଗଡ଼ି ପଡ଼ିଲାଣି । ବଳଦଙ୍କୁ କୁଣ୍ଡା ତୋରାଣି ମୁନ୍ଦିଏ ଦେଇ ଶଗଡ଼ ଭିଡ଼୍ । ଆଜି ରାତି ଭିତରେ ଯିମିତି ବୋଧଗୟାର ସୀମା ପାରି ହେବା ।

ଭଲ୍ଲିକ—

(ବଟୁଆ ଖୋଲି ପାନ ଭାଙ୍ଗୁ ଭାଙ୍ଗୁ) ମୋ କାଳିଆ-କସରା ଯୋଡ଼ାକ ବଡ଼ ହାଲିଆ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେଣି ତପୁଆ ଭାଇ ! ଆଜି ରାତିଟା ଏଇଠି ଅଟକି ଗଲେ କିମିତି ହୁଅନ୍ତା ?

ତପୁସ୍—

ନା, ରହିଲେ କ୍ଷତି ! କାଳେ ଯଦି ବର୍ଷା ହୁଏ, ତା’ହେଲେ ଚାରି ଶଗଡ଼ଯାକ ଲୁଣ ସବୁ ଅକାରଣେ ଯିବ । ଏଇତ, ଆଗରେ ଆମର ବଣିଜ-ପେଣ୍ଠ । ବଳଦ ଯୁଟି ଦେ, ଥିଇରି ଥିଇରି ଯିବା ।

ଭଲ୍ଲିକ—

ଏଥର ଲୁଣ ଆଉ ହଳଦୀରୁ ମୋଟା କରି ଲାଭ ମିଳିବ ଏକା ! ଏ ଯେଉଁ କନ୍ଧମାଳ ଖାଣ୍ଟି ହଳଦୀ, ଆଉ ବାଲେଶ୍ଵରୀ ପଙ୍ଗା ଲୁଣ–ଗରାକି ଦେଖିଲାକ୍ଷଣି ପରା ମାଡ଼ି ବସିବେ ! (ପାନ ଭାଙ୍ଗି ସାରି ତପୁସ୍‍କୁ ଦେଲା । ଏତିକିବେଳେ ବୃକ୍ଷଲତା ଅନ୍ତରାଳରେ ଦେଖା ଦେଲେ ଗୈରିକ ବାସନାଧାରୀ ବୁଦ୍ଧଦେବ । ସାଧନା ତାଙ୍କର ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି । ସିଦ୍ଧିର ଆଲୋକରେ ସେ ଯେପରି ତେଜୀୟାନ୍‍ ଓ ମହୀୟାନ୍‍ ହୋଇ ଉଠିଛନ୍ତି !)

ତପୁସ୍—

ଆରେ ଭାଲୁଆ, ଦେଖିଲୁଣି, ହେଇ ଜଣେ କିଏ ବାବାଜି !

ଭଲ୍ଲିକ—

ତପୁଆ ଭାଇ, ଏ ତ ସାକ୍ଷାତ ଦେବତା ! ଚାଲ୍, ଚାଲ୍, ମୁଣ୍ଡିଆ ମାରିବା । ଠାକୁରେ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ ଆମର ବେବସା ବଢ଼ିବ ।

ତପୁସ୍—

ହେଇ, ବାବାଜି ଆମରି ଆଡ଼କୁ ଆସୁଛନ୍ତି । ଆସନ୍ତୁ ! (ବୁଦ୍ଧଦେବ ପହଞ୍ଚିଗଲେ, ତପୁସ୍ ଭଲ୍ଲିକ ଭୂମିଷ୍ଠ ପ୍ରଣାମ କଲେ)

ବୁଦ୍ଧ—

(ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ ହାତ ଉଠାଇ) ଉଠ, ଉଠ ବାବା ! କିଏ ତୁମେମାନେ ?

ତପୁସ୍—

ଆମେ କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ବେବସାୟୀ ଠାକୁରେ । ଲୁଣ, ହଳଦୀ, ରବି ରସୁଣର ବେବସା କରୁଁ !

ବୁଦ୍ଧ—

ଓ ...... ସୁଦୂର ଦେବଭୂମି କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟବସାୟୀ ! ସେ ଦେଶର ଗୌରବଗାଥା ମୋର କର୍ଣ୍ଣଗୋଚର ହୋଇଛି । ସେଠାରେ ମୋର ନବ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିବାକୁ ମୁଁ ମନସ୍ଥ କରିଛି ।

ତପୁସ୍—

ଠାକୁରଙ୍କ ଦୟା ! ଆରେ ଭାଲୁଆ, ଯା, ଶଗଡ଼ରୁ ଯବ ଛତୁଆ ଆଉ ମହୁ ଝଅଟ୍ ଘେନିଆ । ଠାକୁରଙ୍କୁ ଭୋଗ ଲଗାଇବା । (ଭଲ୍ଲିକ ଚାଲିଗଲା) ଠାକୁରେ, ଆମେ ବିଦେଶୀ । ବିଦେଶରେ ଆଉ କ’ଣ ପାଇବୁଁ ? ଯାହା ଆମ ପାଖରେ ଅଛି, ସେଇଥିରେ ଠାକୁରେ ପାରଣା କରନ୍ତୁ !

(ଭଲ୍ଲିକ ଦୁଇଟି ପାତ୍ରରେ ଯବଶକ୍ତୁ ଓ ମଧୁ ଘେନି ଆସିଲା । ତପୁସ୍ ଆସନ ପାରି ଦେଲା । ବୁଦ୍ଧଦେବ ଉପବେଶନ କଲେ ଓ ତପୁସ୍-ଭଲ୍ଲିକ ଦୁହେଁ ତାଙ୍କର ଚର୍ଚ୍ଚା କଲେ ।)

ବୁଦ୍ଧ—

ଶୁଣ ବାବା ! ତୁମର ଏ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭେଟିରେ ମୁଁ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କରିଛି । ଆଜି ମୋର ସାଧନା ବ୍ରତ ଉଦ୍‍ଯାପନ କରି ଏଇଥିରେ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ପାରଣା କରିବି । କିନ୍ତୁ ତୁମର ଭେଟି ବଦଳରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହେଁ । ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧିଲାଭ କରି ମୁଁ ହୋଇଛି ବୁଦ୍ଧ ! ଏ ଅସାର ସଂସାରର ମୋହମାୟାରୁ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିବାପାଇଁ ମୁଁ ଆବିଷ୍କାର କରିଛି ଏକ ଅଭିନବ ପନ୍ଥା । ସେଇ ପନ୍ଥାରେ ତୁମ ଦୁହିଁଙ୍କି ମୁଁ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ପଥିକ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ।

ତପୁସ୍ ଓ

ଭଲ୍ଲିକ—

(ହାତଯୋଡ଼ି) ତୁମ ଦୟା ଠାକୁରେ, ଆଉ ଆମ ଭାଗ୍ୟ ।

ବୁଦ୍ଧ—

(ଆନନ୍ଦରେ) ଆଃ......... ଜୀବନରେ ମୋର ଆଜି ଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦର ଦିନ । ମୋର ସମସ୍ତ ସ୍ଵପ୍ନ ସଫଳ ହୋଇଛି । ବ୍ରତ ମୋର ଶୁଭକ୍ଷଣରେ ଉଦ୍‍ଯାପିତ । ଧନ୍ୟ କଳିଙ୍ଗବାସୀ, ଧନ୍ୟ ତୁମର ଦେଶ ! ମୋର ନବ ପ୍ରଚାରିତ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ସର୍ବପ୍ରଥମ ଶିଷ୍ୟ ହିଁ ତୁମେମାନେ ! ତୁମମାନେ ହିଁ ମୋର ନବ ବାଣୀକୁ ସୁଦୂର କଳିଙ୍ଗ ଦେଶକୁ ଘେନିଯିବ । ମୁଁ ଏ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ଜନ୍ମଦାତା ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ତୁମେମାନେ ହେବ ଏ ଶିଶୁ ଧର୍ମର ପାଳକ ଏବଂ ରକ୍ଷକ । କୌଣସି ଧର୍ମକୁ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ କରାଇବାକୁ କଳିଙ୍ଗ ପରି ଦେବଭୂମିହିଁ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର । ଆସ, ଆସ ମୋର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ଭକ୍ତଦ୍ୱୟ । ତୁମକୁ ମୁଁ ମହା ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୀକ୍ଷିତ କରେ-।

(ତପୁସ୍ ଓ ଭଲ୍ଲିକ ଦୁହେଁ ହାତଯୋଡ଼ି ନୟନ ମୁଦି ବସିଲେ । ବୁଦ୍ଧ ସେମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କଲେ)

ବୁଦ୍ଧଂ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି ।

ଧର୍ମଂ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି ।

ସଂଘମ୍ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି ।

(ତପୁସ୍ ଓ ଭଲ୍ଲିକ ଯଥାକ୍ରମେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ତା’ପରେ ବୁଦ୍ଧ ନିଜ ପାଦ ନଖରୁ ଟିକିଏ ଓ ମଥାରୁ କେଶ ଗୋଟିଏ ବାହାର କଲେ ।

ବୁଦ୍ଧ—

ଏହି ନିଅ, ତୁମର ସଙ୍କେତ ! ଏହା ସହିତ ସୁଦୂର କଳିଙ୍ଗ ଦେଶକୁ ବହନ କରି ନେବ ମୋର ଧର୍ମବାଣୀ ।

(ତପୁସ୍ ଓ ଭଲ୍ଲିକ ଗୋଟିଏ ତମ୍ବା ଥାଳିରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ସଙ୍କେତ ଗ୍ରହଣ କରି ଭୂମିଷ୍ଠ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ମଞ୍ଚ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଗଲା ।)

(ବୌଦ୍ଧ ଯୁଗୀୟ କଳିଙ୍ଗର ପୁଷ୍ପଗିରି ବିହାର । ସାୟଂ କଳାରେ ବୌଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁ ଉପଗୁପ୍ତ ଉପବେଶନ କରି କେତେଜଣ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ-।)

ଉପଗୁପ୍ତ—

ମୁଁ ଜାଣେ, ପୁରାଣ-ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଳିଙ୍ଗ ଦେଶ ଏ ଦିଗରେ ହେବ ଅଗ୍ରଣୀ । ଅତି ଅଳ୍ପ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ କଳିଙ୍ଗର ଏ ପୁଷ୍ପଗିରି ବିହାର ସମଗ୍ର ଭାରତଖଣ୍ଡରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଉଠିଛି । ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର ଓ ପାଳନରେ କଳିଙ୍ଗ ଦେଶ ଆଜି ଭାରତର ସବୁ ଦେଶକୁ ବଳି ଯାଇଛି ।

୧ମ ଶିଷ୍ୟ—

ଏ ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଏପରି ଏକ ମୋହିନୀ ମନ୍ତ୍ର ନିହିତ ଅଛି ଯେ ତାହା ଗୋଟିଏ ପଲକ ମଧ୍ୟରେ ମାନବ ଚିତ୍ତକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି ଆଣୁଛି । ତା’ ଛଡ଼ା ସ୍ଵୟଂ ଗୁରୁଜୀଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ଚରିତ୍ର ଓ ମାନବିକତାର ପ୍ରଭାବ–

ଉପଗୁପ୍ତ—

ଏବଂ ତା’ ସହିତ ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କର ଉତ୍ସାହ, ଉଦ୍ୟମ, ପ୍ରଗାଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଏ ଧର୍ମକୁ ଆଜି କଳିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ଏତେ ଜନପ୍ରିୟ କରାଇ ପାରିଛି ।

୨ୟ ଶିଷ୍ୟ—

ସ୍ଵୟଂ ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧଦେବଙ୍କର ଏହାହିଁ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ବାଣୀ ଥିଲା । ଏହିତ ପୁଷ୍ପଗିରି ବିହାରରେ ତା’ର ଚାକ୍ଷୁଷ ପ୍ରମାଣ । ଏ ଧର୍ମର ଆଦି ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରାତଃସ୍ମରଣୀୟ ତପୁସ୍ ଓ ଭଲ୍ଲିକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଆନୀତ ବୁଦ୍ଧଦେବଙ୍କ ଚରଣର ନଖଶ୍ରୀ ଓ ମସ୍ତକର କେତୋଟି କେଶ ଏହାର ସଙ୍କେତ ।

ଉପଗୁପ୍ତ—

ହଁ, ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ସେହି ସଙ୍କେତ ହିଁ ଆଜି ଆମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜାର ସାମଗ୍ରୀ ।

(ଜନୈକ ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କଲା)

୩ୟ ଶିଷ୍ୟ—

ବୁଦ୍ଧଂ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛାମି ! ଗୁରୁଜୀ, ଆଜି ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃସମ୍ବାଦ । ନରପିଶାଚ ଚଣ୍ଡାଶୋକ ସଦଳବଳେ ପୁଷ୍ପଗିରି ବିହାର ଅଭିମୁଖୀ ।

ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟ—

(ଭୟ ଓ ବିସ୍ମୟରେ) ଏଁ......ନରପିଶାଚ ଚଣ୍ଡାଶୋକ !

ଉପଗୁପ୍ତ—

ଭୟର କାରଣ କିଛି ନାହିଁ ! ମନେହୁଏ–ଚଣ୍ଡାଶୋକ ଏ ବୌଦ୍ଧ ବିହାରକୁ କୌଣସି ମନ୍ଦ ଅଭିପ୍ରାୟ ଘେନି ଆସୁ ନାହାନ୍ତି ।

୩ୟ ଶିଷ୍ୟ—

ନା, ଗୁରୁଜୀ ! ଚଣ୍ଡାଶୋକ କେବେ ସତ୍-ଅଭିପ୍ରାୟ ଘେନି କେଉଁଠାକୁ ଯାଏ ନା-! କଳିଙ୍ଗ ଜାତିର ଜୀବନ୍ତ ଧୂମକେତୁ ସେ ! ହତ୍ୟା, ରକ୍ତପାତ, ଲୁଣ୍ଠନର ବୀଜ ବୁଣି ଦେଇଛି ସେ ଦେଶ ବକ୍ଷରେ । ଦେଶ ଆଜି ଶ୍ମଶାନରେ ପରିଣତ ଜାତି ସାହାସମ୍ବଳ-ହୀନ ।

୧ମ ଶିଷ୍ୟ—

ତଥାପି ଚଣ୍ଡାଶୋକର ସେ ରକ୍ତପିପାସା ମେଣ୍ଟିଲା ନାହିଁ । ଶେଷରେ ଏ ଧର୍ମସ୍ଥଳୀ ବୌଦ୍ଧବିହାର ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ତା’ର ଲୋଲୁପ ଦୃଷ୍ଟି ।

ଉପଗୁପ୍ତ—

ପୁଷ୍ପଗିରିରେ ଲୁଣ୍ଠନ-ଉପଯୋଗୀ କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ନାହିଁ କିମ୍ବା ହତ୍ୟା-ଉପଯୋଗୀ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି । ଚଣ୍ଡାଶୋକଙ୍କର ଲୋଲୁପ ଦୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ପଡ଼ିବ କାହିଁକି ?

୩ୟ ଶିଷ୍ୟ—

ହିଂସାରେ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରେ, ହତ୍ୟାରେ ଯେ ରୁଦ୍ର ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ତାହାର ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ଭଲ ମନ୍ଦର ବିଚାର ନାହିଁ ଗୁରୁଜୀ । ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ତା’ ଚକ୍ଷୁରେ ଶତ୍ରୁର ଦୁର୍ଗ ପରି–

୨ୟ ଶିଷ୍ୟ—

ଏଇତ, ସେମାନେ ଆସିଗଲେ !

(ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଉଦ୍‍‍ବେଗ ଓ ଆଶଙ୍କାର ଶିହରଣ ଖେଳିଗଲା । ରାଜକୀୟ ପରିପାଟୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଅଶୋକ, ସଙ୍ଗରେ ପାତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ନିଜର ପୁତ୍ର-କନ୍ୟା–ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ସଂଘମିତ୍ରା । ଦୁଃଖ-ଅନୁତାପର ଛାୟାରେ ଅଶୋକଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଗମ୍ଭୀର ଦିଶୁଥିଲା ।)

ଡାକ ଶୁଭିଲା—

ଦର୍ପୀ ଦର୍ପହାରୀ ସାର୍ବଭୌମ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ମହାରାଜ.....

ଅଶୋକ—

ପୁଷ୍ପଗିରି ବିହାରର ବୌଦ୍ଧଭିକ୍ଷୁ ଉପଗୁପ୍ତ ?

ଉପଗୁପ୍ତ—

ମହାରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ !

ଅଶୋକ—

ମୁଁ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷ ଘୂରି ଘୂରି ତୁମରି ନିକଟକୁ ଧାଇଁ ଆସିଛି ଉପଗୁପ୍ତ ! ତମେ ମୋର ଏ ତୃଷା ଦୂର କରି ପାରିବ !

ସଂଘମିତ୍ରା—

ହଁ ବାବା, ଏ ବଣରେ ଝରଣାର ଯେଉଁ ମଧୁର ନିର୍ମଳ ଜଳ, ଏଥିରେ ତୁମର ଭୋକ, ଶୋଷ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର ହୋଇପାରିବ !

ଅଶୋକ—

ଏ ଉଦରର ତୃଷା ନୁହେଁ ମା, ଝରଣା ଜଳରେ ତୃପ୍ତ ହେବ ! ମୋର ଏ ଦୁର୍ବାର କାମନା ବାସନାର ତୃଷା । ପାରିବ କି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ? ବିନିମୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି ଅଜସ୍ର ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ରାଜଗାଦି !

ଉପଗୁପ୍ତ—

ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ରାଜ୍ୟ-ଧନର କାମନା କରେନା ମହାରାଜ ! ଆପଣ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ ! ମୋର ବିଶ୍ଵାସ–ଆପଣଙ୍କର ଏ ପ୍ରବଳ ପିପାସା ମୁଁ ସମୂଳେ ଦୂର କରିପାରିବି ।

ସଂଘମିତ୍ରା—

କିନ୍ତୁ ବାବା, ମୋର ଉଦର ତୃଷା କିପରି ଦୂର ହେବ, ତା’ର ଆଗେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର ! ଭାଇଙ୍କି ମଧ୍ୟ–

ମହେନ୍ଦ୍ର—

ନିଜ ଦୋଷ ପର ଉପରେ ଲଦି ଦେ’ ନା ମିତା ! ମୋତେ କାହିଁ ତୃଷା ଲାଗୁନାହିଁ । ତୁ ଯଦି ପ୍ରକୃତରେ ତୃଷାତୁରା, ଆ–ମୋ ସଙ୍ଗରେ, ନିରାପଦରେ ଝରଣା ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଦେବି ।

ସଂଘମିତ୍ରା—

(ପଚାରିବା ଭଙ୍ଗୀରେ) ବାବା !

ଅଶୋକ—

ମୋର ଆପତ୍ତି ନାହିଁ ମା ! ଯାଅ, କଳିଙ୍ଗର ଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧର ବୌଦ୍ଧ-ବିହାର ବୁଲି ଦେଖ । ଦରକାର ହେଲେ ସଙ୍ଗରେ ଜଣେ ଦୁଇଜଣ ସୈନିକ–

ମହେନ୍ଦ୍ର—

ଏ ଶତ୍ରୁ ଶିବିର ନୁହେଁ ବାବା ! ତାହାଛଡ଼ା ମୋ କଟିରେ ଅଛି ଶାଣିତ ତରବାରି-! ଆ’ ମିତା–

(ସଂଘମିତ୍ରା ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ)

ଉପଗୁପ୍ତ—

ମହାରାଜ ! କାମନାର ବିନାଶରେ ଶାନ୍ତି, ମୁକ୍ତି, ନିର୍ବାଣ । କାମନାତୁର ବ୍ୟକ୍ତିର ସୁଖଶାନ୍ତି, ନାହିଁ । ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖି ପାରିଛି–ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ତରରେ କାମନାର ଦାବାନଳ ଦାଉ ଦାଉ ହୋଇ ଜଳୁଛି । ସେହି କାରଣରୁ ଆପଣଙ୍କର ଏ ରାଜ୍ୟଲୋଭ, ହିଂସା, ରକ୍ତପାତ ?

ଅଶୋକ—

ବୁଝୁଛି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ! ତେବେ ମାନବ କି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାମନାଶୂନ୍ୟ ହୋଇପାରେ ?

ଉପଗୁପ୍ତ—

ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ମହାରାଜା । ତା’ର ଉପାୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବତାଇ ଦେଇ ପାରିବି ! ଆପଣ ଆତ୍ମ-ବିଶ୍ଵାସ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ !

ଅଶୋକ—

ପାରିବ, ପାରିବ ଉପଗୁପ୍ତ ? ତେବେ ଦିଅ ମୋତେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରଦୀକ୍ଷା । ହତ୍ୟାର ବିଭୀଷିକା ଦେଖୁ ଦେଖୁ ଚକ୍ଷୁ ମୋର ଅବସନ୍ନ, ମନ ମୋର ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ । ଆଜି ଏ ଦେବଭୂମି କଳିଙ୍ଗ ଦେଶ ମୋର ମନଶ୍ଚକ୍ଷୁ ଉନ୍ମୋଚିତ କରିଛି । ଜୀବନର ଏକ ଅଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ମୁଁ ଜଘନ୍ୟ ହିଂସା-ପାପ ଆଚରଣ କରି ପକାଇଛି । ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଅନୁତପ୍ତ । ଏବେ ମୋତେ ଶାନ୍ତିର ସରଣୀ ଦେଖାଇ ଦିଅ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ମୁକ୍ତିର ସଦୁପାୟ ବତାଇ ଦିଅ । ଚଣ୍ଡାଶୋକ ନାମର ଘୃଣ୍ୟ କଳଙ୍କ ଦୂରୀଭୂତ କର !

ଉପଗୁପ୍ତ—

ପ୍ରକୃତ ଅନୁତପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିହିଁ ମୁକ୍ତି-ପିପାସୀ । ମହାରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତରର ଦାବଦାହ ଦୂରୀଭୂତ କରି ପାରିବ–ଏ ଭରସା ମୋର ଅଛି । ଆସନ୍ତୁ ମହାରାଜ, ଆଜି ଏ ଅଭିନବ ମାନବିକ ଧର୍ମସ୍ପର୍ଶରେ ଆପଣଙ୍କର ରୂପାନ୍ତର ହେଉ ! ଶାନ୍ତିର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅହିଂସାର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଆପଣ ଆଜି ହୁଅନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ । ଚଣ୍ଡାଶୋକ ପରିଣତ ହେଉନ୍ତୁ ଧର୍ମାଶୋକରେ–ଏହା ହିଁ ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ! (ଏତିକିବେଳେ ବାହୁଡ଼ି ଆସିଲେ ସଂଘମିତ୍ରା ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର)

ସଂଘମିତ୍ରା—

ବାବା ! ତୃଷା ତୁମର ମେଣ୍ଟି ଯାଇଛି ତ ! ଏବେ ଚାଲ ଶିବିରକୁ ବାହୁଡ଼ି ଯିବା !

ଅଶୋକ—

ତୃଷା ମେଣ୍ଟିଲା ପରେ ଆଉ କ’ଣ ସେଠାକୁ ଯାଇ ପୁଣି ତୃଷା ବଢ଼େଇବି ମା ? ଯାଉ ରାଜ୍ୟ, ଯାଉ ରାଜଗାଦି, ତା’ର ବିଷମୟ ଫଳ ବହୁଦିନ ଭୋଗିଲି, ଆଉ ନୁହେଁ । ଏଣିକି ଜୀବନରେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଶାନ୍ତି, ମୁକ୍ତି, ନିର୍ବାଣ !

ସଂଘମିତ୍ରା—

ବାବା ! ଏ ବାବାଜି ଠାକୁରେ ତୁମକୁ କି ମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ କି, ଏପରି କଥାଗୁଡ଼ା କହୁଛ । ଛି, ସେ ସବୁ ପାଗଳାମି ଛାଡ଼ । କଳିଙ୍ଗ ବିଜୟ ତ ସରିଲା, ରାଜ୍ୟକୁ ଚାଲ ଫେରିଯିବା । ତେଣେ ମା’ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବେ ।

ଅଶୋକ—

ଏହି ତ ଆମର ରାଜ୍ୟ ! ଏ ରାଜ୍ୟର ମହିମା ତୁ ଜାଣୁନା ମା’ ! ଏଇଠି ଆମେ ରହିବା ! ଏଇ ଦେଶରେ ଆମ୍ଭେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଆମର ନୂତନ ଜୀବନ । ଏ ବଣର ଫଳ-ମୂଳ ଖାଇ, ଏଇ ଝରଣାର ପାଣି ପିଇ, ତୁ ଏଇଠି ଖେଳିବୁ ବୁଲିବୁ-!

ସଂଘମିତ୍ରା—

କିନ୍ତୁ ଭାଇ ସିନା ରାଜି ହେଲେ–

ମହେନ୍ଦ୍ର—

ନା ବାବା ! ମୋର ଏଥିରେ ତିଳେହେଲେ ଆପତ୍ତି ନାହିଁ ।

ଅଶୋକ—

ବେଶ୍ ! ଆସ ତେବେ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଗୁରୁ ଆମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ବିହାରରେ ଆମେ ଆଜି ଅତିଥି ।

(ସମସ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ)

ପଟ୍ଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ–

(ପ୍ରବେଶ କଲେ ଇତିହାସ ଧୀରେ ଧୀରେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ବୃଦ୍ଧ ଧଉଳିଗିରି)

ଇତିହାସ—

ଏ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଛିନ୍ନ ପୃଷ୍ଠା ମାତ୍ର । ବୁଝିଲ ଧଉଳି, ଏ ଜାତିର ଇତିହାସରେ ପ୍ରତି ପୃଷ୍ଠା ଏହିପରି ଗୌରବ-ଦୀପ୍ତ, ମହୀୟାନ୍‍ । ଏହିପରି ଉତ୍‍ଥାନ ପତନ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ତା’ର ସଂସ୍କୃତି, ସଭ୍ୟତା ଗଢ଼ି ଆଣିଛି ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି । ଚଣ୍ଡାଶୋକ ପରି କେତେ କେତେ ପ୍ରଳୟର ଧୂମକେତୁ ଏହି ଗଗନରେ ଦେଖା ଦେଇଛି, ପୁଣି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ହୋଇଛି ତା’ର ବିଲୟ । ଧ୍ଵଂସର ତାଣ୍ଡବ ଲୀଳା ପରେ ପରେ ଶୁଣାଯାଇଛି ନବ ସୃଷ୍ଟିର ମଧୁର ରାଗିଣୀ ।

ଧଉଳି—

କିନ୍ତୁ ଦେଶ ବକ୍ଷରେ ଆଜି ଯେଉଁ ଧୂମକେତୁର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଛି, ତାହା କେବେ କି ବିଲୟ ଭଜିପାରେ ବନ୍ଧୁ ? ଧର୍ମ ଆଜି ହୀନପ୍ରଭ–ଶାନ୍ତି, ପ୍ରୀତି ଅବଲୁପ୍ତ–ଜନସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଈର୍ଷା, ଦ୍ଵେଷ, ବାଦ ବିସମ୍ବାଦ କାଳକୂଟ ବିଷ ପରି ସଞ୍ଚାରିତ ହେଉଛି । ଲାଞ୍ଚ, ମିଛ, ଛଳନା, ଭଣ୍ଡାମି ମାନବର ପବିତ୍ର ଜୀବନକୁ ଦୂଷିତ କରି ପକାଇଲାଣି । ଏ ନବ-ଲବ୍‍ଧ ସ୍ଵାଧୀନତା ଆଜି ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ଏ ପତନର କି ଉତ୍‍ଥାନ ଅଛି ବନ୍ଧୁ ?

ଇତିହାସ—

ଧୈର୍ଯ୍ୟହୀନ ହୁଅନା ଧଉଳି ! ରାତ୍ରି ପରେ ପ୍ରଭାତ ହେବ । ଆଜିର ଏ ଅଶୁଭ ଅମାନ୍ଧକାର କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ମାତ୍ର । ଆସ, ଆମେ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିଯିବା । ନିଜର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏ ସୁପ୍ତ, ହୀନବୀର୍ଯ୍ୟ ଜାତିକୁ ଉଦ୍‍‍ବୋଧନ ବାଣୀ ଶୁଣାଇ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ! ଗାଅ–ମୋ କଣ୍ଠ ସହିତ କଣ୍ଠ ମିଳାଇ ଥରେ ଗାଅ–

ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ! ଜାଗ୍ରତ ! ପ୍ରାପ୍ୟ ବରାନ୍‍ ନିବୋଧତ !! (ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ)

[ଏମ୍‍: ଏଲ୍‍: ଏ: ମଧୁବାବୁଙ୍କର ବୈଠକଖାନା–କାନ୍ଥରେ ଗାନ୍ଧୀ, ଗୋପବନ୍ଧୁ ପ୍ରଭୃତିଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ଫଟୋ ଟଙ୍ଗା ହୋଇଛି । ଟେବୁଲ୍‍ ଉପରେ ଫାଇଲ୍‍ ପତ୍ର, ଖବରକାଗଜ । ଘରର ଗୋଟିଏ କଡ଼କୁ ଖଣ୍ଡିଏ ଲମ୍ବା ବେଞ୍ଚରେ ୪ ଜଣ ଲୋକ ମଧୁବାବୁଙ୍କୁ ଦେଖା କରିବା ଲାଗି ଅପେକ୍ଷା କରି ବସିଛନ୍ତି । ମୁହଁରେ ବ୍ୟସ୍ତତା । ସମୟ ସକାଳ ପ୍ରାୟ ସାତଟା]

୧ମ ବ୍ୟକ୍ତି—

(ବିରକ୍ତି ସହ) ଆଉ କେତେ ସମୟ ଏଠି ଅପେକ୍ଷା କରିବା ହେ ?

୨ଯ—

ତେଣେ ମୋର ସବୁ କାମ ଛାଡ଼ି ଭୋଅରୁ ଭୋଅରୁ ବାହାରି ଆସିଲି ଯେ, ଲାଭଟା କ’ଣ ହେଲା ? ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଦୋକାନରେ କିଛି ବିକ୍ରିବଟା କରି ଆଠଟା ବାସ୍‍‍ରେ ଆସିଥିଲେ, ବରଂ ଭଲ ହୋଇଥାନ୍ତା ।

୩ୟ—

ରହ, ରହ, ଭୋଟ୍‍ ଦେଇ ଏମ୍‍: ଏଲ୍‍: ଏ: ବାଛିଚ, ଏତେ ବ୍ୟସ୍ତ କାହିଁକି ? ଏମ୍‍: ଏଲ୍‍: ଏ: ସାହେବଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମିଳିବା କ’ଣ ସହଜ କଥା ?

୧ମ—

ସେଦିନର ସେ ଭୋଟ୍‍-ଭିକାରି ମଧୁ ମହାନ୍ତି, ଆଉ ଆଜିର ଏମ୍‍: ଏଲ୍‍: ଏ: ମଧୁବାବୁ–ଦୁହିଁଙ୍କୁ ତୁଳନା କଲ ଦେଖି !

୪ର୍ଥ—

ଆରେ, ବାହାଘର ସରିଲେ ବେଦୀମୁହଁ ପୋଡ଼ା । ୟା ସଚରାଚର ଘଟୁଛି । ଝାଡ଼ାତଲବ ବେଳର ବ୍ୟସ୍ତତା ପାଣି ସାରିଲା ବେଳକୁ କି ଥାଏ ?

(ଚାକର ଚଣ୍ଡୀ ପହଞ୍ଚି ଟେବୁଲ୍‍-ଚେୟାର ଝାଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା)

୩ୟ—

(ଚଣ୍ଡୀ ପ୍ରତି) ଆରେ, ତମ ବାବୁ କାହାନ୍ତି ?

ଚଣ୍ଡୀ—

ପାଇଖାନା ଯାଇଥିଲେ ଆଜ୍ଞା ।

୩ୟ—

ଓହୋ, ସକାଳ ଛ’ଟାରୁ ବାବୁ ପାଇଖାନା ଯାଇଛନ୍ତି– ଆସି ଆଠଟା ବାଜିଲାଣି ।

୧ମ—

ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ବାବୁ ପାଇଖାନା କରୁଛନ୍ତି ! ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା !

୪ର୍ଥ—

ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସକାଳୁ ପାଇଖାନା ଭିତରେ ବସି ପ୍ରତିଦିନ ଖବରକାଗଜ ପଢ଼ା ସାରି ଦିଅନ୍ତି । ଆମ ଏମ୍‍: ଏଲ୍‍: ଏ: ବୋଧହୁଏ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କି ଅନୁକରଣ କରୁଛନ୍ତି ।

୨ୟ—

ମଧୁବାବୁ ତା’ହେଲେ ଦିନେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇପାରନ୍ତି । ଭଗବାନ କରନ୍ତୁ ! ଆମ ଭଳି ପେଟ୍ଟି ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କର ଦୁଃଖ ଯାଉ !

୩ୟ—

ବହୁତ ବଡ଼ ବଡ଼ କଥା ଆଗକୁ ଭାବି ଯାଉଛ ମହାଜନେ । ହଉ, ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ କହ ! ବସିବା–ନା ଖସିବା !

୧ମ—

(ଚଣ୍ଡୀ ପ୍ରତି) ଆରେ, ବାବୁଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇଥିଲୁ–ଆମେ ସବୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛୁଁ ବୋଲି ?

ଚଣ୍ଡୀ—

ଖବର ତ ଦେଇଥିଲି ଆଜ୍ଞା । ଆଉଥରେ ଯାଇ କହେଁ ।

(ଭିତରକୁ ଚାଲିଗଲା)

୨ୟ—

ଏମ୍‍: ଏଲ୍‍: ଏ: ହେଲା ପରେ ମଣିଷ ବେଶ୍‍ ଆରାମରେ ରହେ ଦେଖୁଛି । ଟଙ୍କା ପଇସାର ତ ଅଭାବ ନାହିଁ ! ପୁଣି ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ତାଙ୍କ ହାତ ମୁଠାରେ–

(ଏମ୍‍: ଏଲ୍‍: ଏ: ତରବର ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ–କାନ୍ଧରେ ତଉଲିଆ –ବାଁ ହାତରେ ଦର୍ପଣ–ଡାହାଣ ହାତରେ ସେଫ୍‍ଟି ରେଜର୍‍–ମୁହଁର ଗୋଟିଏ ପାଖ ଦାଢ଼ି ଖିଅର ହୋଇଛନ୍ତି–ଆଉ ଗୋଟିଏ ପାଖ ସାବୁନ ଦିଆ ହୋଇ ସିମିତି ରହିଛି)

ମଧୁ—

ହଁ, ମୋତେ ବରାବର ଲୋକମାନଙ୍କ ହାତମୁଠାରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ-ପ୍ରତିନିଧି ଯେତେବେଳେ–

୪ ଜଣଯାକ—

(ଉଠି ପଡ଼ି) ନମସ୍କାର–ନମସ୍କାର ଆଜ୍ଞା !

ମଧୁ—

ନମସ୍କାର । ବସନ୍ତୁ–ବସନ୍ତୁ ! (ମଧୁବାବୁଙ୍କ ସମେତ ସମସ୍ତେ ବସିଲେ) ମୋର ଟିକିଏ ଡେରି ହୋଇଗଲା । ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳୁ ନିଜର କେତେକ ନିତ୍ୟ-ନୈମିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସାରିବା ଲାଗି ମୋର ଘଣ୍ଟାଏ ଦି’ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଦରକାର । ପାଇଖାନା, ଦାନ୍ତଘଷା କିବା ଖିଅର ହେବା ଆଦି ବାସିକାମ ତ ରହିଛି ! ତା’ ଛଡ଼ା ଆସନ-ପ୍ରାଣାୟମ, ପ୍ରାର୍ଥନା-ଉପାସନା ଲାଗି–

୧ମ—

ଆପଣ, ନିଇତି ନିଇତି ଆସନ-ପ୍ରାଣାୟମ ବି କରନ୍ତି !

ମଧୁ—

ହଁ, ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ଜେଲ୍‍‍ରେ ଥିବା ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲି, ଅଭ୍ୟାସଟା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି ଯାଇଛି ।

୩ୟ—

ସେଇଥି ଲାଗି ଆପଣ ଦରବୁଢ଼ା ହୋଇ ବି ଟୋକା ଭଳି ଦେଖା ଯାଉଛନ୍ତି । (ସମସ୍ତେ ହସି ଉଠିଲେ)

୨ୟ—

ପୁଣି ଏ ପ୍ରାର୍ଥନା-ଉପାସନାର ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ କମ୍‍ ! ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ଧର୍ମପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ–

ମଧୁ—

ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ସେ କଥା ! ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଆସିଥିଲେ କହନ୍ତୁ !

୨ୟ—

ମୋର ବ୍ୟବସାୟ ଏକବାର୍‍ ଅଚଳ ଆଜ୍ଞା । କିରୋସିନି ତେଲ ତ ମିଳୁ ନାହିଁ । ସୁଜି-ମଇଦା ଆଖିରେ ଦେଖିବା ସାତ ସପନ ହେଲାଣି । ଲୁଚାଚୋରାରେ ଯାହା ମିଳୁଛି ।

ମଧୁ—

ସେଥିପାଇଁ ଆପଣ ସପ୍ଲାଇ ଅଫିସିକି ଯାଆନ୍ତୁ ! ଗାଁ ଗହଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଲାଗି ସୁଜି-ମଇଦା କିବା କିରୋସିନିର କୋଟା ନିଶ୍ଚୟ ଥିବ ।

୨ୟ—

ସେ ଅଢ଼େଇସେରିଆ ପାଞ୍ଚସେରିଆ କୋଟା ମୋର ଦର୍କାର ନାଇଁ । ଏତେ ବଡ଼ ପାଟପୁର ଅଞ୍ଚଳ ଲାଗି ତାହା ଓଟ ମୁହଁକୁ ଜିରାଟିଏ ଭଳି । ତା’ଛଡ଼ା ସପ୍ଲାଇ ଅଫିସ୍‍‍ରେ ଦଶ-ପଚିଶ୍‍ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲା ବେଳକୁ ଆମ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛି ଆଜ୍ଞା ।

୪ର୍ଥ—

ସପ୍ଲାଇ ଅଫିସିକି ପ୍ରଥମେ ଆଙ୍ଗୁଳି ଦେଖେଇଛ ତମେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ବାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗିଳିଲା ବେଳକୁ ଆପତ୍ତି କରୁଛ କାହିଁକି ?

୧ମ—

ଲାଞ୍ଚ-ଘୁସ୍‍ ଆଜିକାଲି ଚାରିଆଡ଼େ–ସବୁ ବିଭାଗରେ ! ତାକୁ ବନ୍ଦ କରିବ କିଏ ? ସରକାର ଯଦି କିଛି ଆଇନ୍‍ କରି–

ମଧୁ—

ଲାଞ୍ଚ-ଘୁସ୍‍ ଆଇନ୍‍ ଦ୍ଵାରା ବନ୍ଦ ହେବ ? ଆପଣ ମୋତେ ହସେଇଲେ । ଆପଣମାନଙ୍କର ବୋଧହୁଏ ଧାରଣା–ଆଇନ୍‍ ଦ୍ଵାରା ଚତୁର୍ବର୍ଗ ଫଳ ମିଳିପାରେ-। ଆସେମ୍ଲିରେ ଶହେ ଦେଢ଼ ଶହ ଏମ୍‍: ଏଲ୍‍: ଏ: ବସି କେତେ ଆଇନ୍‍ କରୁଛନ୍ତି-। ଲୋକେ ଯଦି ତାହା ସବୁ ମାନି ଚଳୁଥାନ୍ତେ, ତା’ହେଲେ ଆଜି ଆଉ ଏତେ ଗୋଳମାଳ ନ ଥାନ୍ତା !

୩ୟ—

ସତ କଥା । ଜନସାଧାରଣ ଆଇନ୍ ନ ମାନିଲେ ସରକାରଙ୍କର ଆଉ ଚାରା କ’ଣ ?

ମଧୁ—

ଲାଞ୍ଚ ନେବା-ଲୋକ ଓ ଦେବା ଲୋକ ଉଭୟେ ଯଦି ସଚେତନ ନ ହୁଅନ୍ତି–ଯେ ସେମାନେ ଏକ ଭୁଲ୍ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ତା’ହେଲେ ଏ ଲାଞ୍ଚ-ଘୁସ୍‍ କଦାପି ବନ୍ଦ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ମୋ ମତରେ ଯେ ଲାଞ୍ଚ ନିଏ, ସେ ତ ସହଜେ ଦୋଷୀ ! ଆଉ ଯେ ଲାଞ୍ଚ ଦିଏ, ସେ ବି ସମାନ ପରିମାଣରେ ଦୋଷୀ । ପାପ କରିବା ଓ ପାପ କରିବାକୁ ପ୍ରଶୟ ଦେବା ଏକା କଥା ।

୨ୟ—

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କିଛି କିଛି ଲାଞ୍ଚ-ଘୁସ୍‍ ନ ଦେଲେ, କାମ ଚଳୁ ନାହିଁ ବାବୁ ।

ମଧୁ—

ଲାଞ୍ଚ ଦେଇ କରି ବି ଆପଣଙ୍କର କାମ ଯେ ଅଚଳ ରହୁଛି–ସେ କଥା ବୁଝିପାରୁ ନାହାନ୍ତି । ନୋହିଲେ ଆପଣ ମୋ ପାଖକୁ ଆଜି ଆସିଥାଆନ୍ତେ କାହିଁକି ?

୨ୟ—

ଯା’ ହେଉ, ସପ୍ଲାଇ ଇନ୍‍ସପେକ୍ଟର୍‍ଙ୍କ ସହିତ ଆପଣଙ୍କର ଭଲ ଜଣାଶୁଣା ଅଛି, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଟିକିଏ ମୋ ବିଷୟରେ ଲେଖି ଦିଅନ୍ତୁ ।

ମଧୁ—

(କିଛି କ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କରି) ଲେଖିବି ଆଉ କ’ଣ ? ଦେଖା ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ବିଷୟ କହିବି । ଆପଣଙ୍କ ନାମ ମୁଁ ଲେଖି ରଖୁଛି, ଆପଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସନ୍ତୁ । (୨ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ନମସ୍କାର କରି ଚାଲିଗଲେ–ମଧୁବାବୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଲେଖିଲା ବେଳେ ଟେବୁଲ୍ ଉପରେ ଥିବା ଦର୍ପଣରେ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଗଲା) ଆରେ, ଅଧା ଖିଅର ହୋଇ ସିମିତି ରହିଛି ।

(ତଉଲିଆରେ ମୁହଁ ପୋଛି ପକେଇଲେ)

୧ମ—

ଆପଣ ଯାଆନ୍ତୁ, ନିତ୍ୟକର୍ମ ସାରି ଆସନ୍ତୁ ! ଆମେ ପଛେ ଏଠି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛୁଁ-।

ମଧୁ—

ନା, ନା, ଆପଣମାନେ ୫ / ୬ ମାଇଲ ଦୂରରୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଆଗେ ଆପଣମାନଙ୍କ କାମ ଶେଷ କରିଦିଏଁ ।

୧ମ—

(୪ର୍ଥ ପ୍ରତି) ନିରଞ୍ଜନ ବାବୁ, ତମ କାମଟା ଆଗେ ସାରି ନିଅ ! ଆମର ବଡ଼ ବଡ଼ କଥା ପଛକୁ ଥାଉ !

୪ର୍ଥ—

(ମଧୁବାବୁ ପ୍ରତି) ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଚିହ୍ନି ପାରୁଛନ୍ତି ?

ମଧୁ—

ନିରଞ୍ଜନ ଦାଶଟି ! ମଲା, ତମ କଥା ମୁଁ ଭୁଲିଯିବି ? ଭୋଟ୍ ସମୟରେ ମୋତେ ଏତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛ–ଭୁଲିବା କ’ଣ ସହଜ ।

୪ର୍ଥ—

ଭୁଲିଯାଇ ନ ଥିଲେ, ଆମେ କ’ଣ ଆଜି ଏଇ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ଥାଆନ୍ତୁ ?

ମଧୁ—

କି ଅବସ୍ଥା ? ବର୍ତ୍ତମାନ କ’ଣ କରୁଛ ?

୪ର୍ଥ—

ତୁଚ୍ଛାଟାରେ ଘରେ ବସିଛି । ଦୁଇ ଦୁଇ ଥର ପରୀକ୍ଷା ଦେଇ ଆଇ: ଏ: ଖଣ୍ଡକ ପାସ୍ କରିପାରିଲି ନାହିଁ । ବର୍ତ୍ତମାନ ବେକାର ।

ମଧୁ—

ବଡ଼ ଦୁଃଖର କଥା ! କୌଣସିଠିଁ କିଛି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିପାରୁ ନାହଁ ?

୪ର୍ଥ—

ନା, ସେଥିପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା କରି ଆସିଥିଲି–

ମଧୁ—

ଏ ତ ମୁସ୍କିଲ କଥା ! ମୁଁ ତମ ଲାଗି କି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିପାରିବି କହିଲ ? ମୁଁ ଚାକିରି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବି, ନା ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ଦେଇ ଚଳାଇ ପାରିବି ? ଶୁଣୁଛ ନିରଞ୍ଜନ, ତମ ଭଳି ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକ ଯଦି ମୋ ଅବସ୍ଥା ନ ବୁଝିବ, ତା’ହେଲେ ମୋ’ର ଆଉ ଉପାୟ କ’ଣ ! ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଧାରଣା–ଏମ୍: ଏଲ୍: ଏ: ମାନେ ସବୁ କିଛି ପାରନ୍ତି– ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ଉପରେ ଘିଅ-ମହୁ ବରଷି ଦେଇ ପାରନ୍ତି–ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକାବେଳେ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖ ଆଣି ଦେଇ ପାରନ୍ତି ।

୪ର୍ଥ—

ସେ କଥା ନୁହେଁ ଆଜ୍ଞା । ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଦୌ ବ୍ୟସ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ ନାଇଁ । ମୋ ନିଜ କଥା ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଛି । ଆପଣ ଖାଲି ଟିକିଏ—

ମଧୁ—

କ’ଣ କେଉଁଠି କିଛି ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଛ ?

୪ର୍ଥ—

ଆମ ପାଟପୁର ପଞ୍ଚାୟତର ସେକ୍ରେଟେରୀ ଚାକିରିଟା–

ମଧୁ—

ସେଠି ପରା ଶ୍ରୀଧର ବିଶ୍ଵାଳ ସେକ୍ରେଟେରୀ ଅଛନ୍ତି !

୪ର୍ଥ—

ହିଁ ଆଜ୍ଞା, ସେ କିନ୍ତୁ ସେ ଦଳର ଲୋକ । ସବୁ କାମ ତାଙ୍କ ଦଳର ସ୍ଵାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କରୁଛନ୍ତି ।

ମଧୁ—

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ କିଛି ଆପତ୍ତି ଅଭିଯୋଗ ନାହିଁ । ବିନା ଦୋଷରେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ସେଠୁ ତଡ଼ି ଦିଆଯିବ ? ନା, ସେ କଥା ହେବ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିଛି ଦେଖ !

୪ର୍ଥ—

ତା’ହେଲେ.....ହଁ, ଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ପବ୍ଲିସିଟି ଓ୍ୟାର୍କର୍ ବର୍ତ୍ତମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି । ଆପଣ ଯଦି ଦୟାକରି ମୋ ବିଷୟରେ ଥରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତେ–

ମଧୁ—

ହଁ, ସେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇ ପାରେ । ତମେ ସେଇ କାମକୁ ଭଲ ପାରିବ । ମୁଁ ବୁଝିବି ସେ ବିଷୟ । ତମ କଥା ମୋର ମନେ ରହିଲା ।

୪ର୍ଥ—

ମୁଁ ତେବେ ଆସୁଛି ଆଜ୍ଞା ।

ମଧୁ—

ହଉ ଆସ ! ଗାଁରେ ଯୁବକ-ସଂଘ ଭଲ ଭାବରେ ଚଳାଉଥିବ । ମୁଁ ଏହା ଭିତରେ କେବେ ଥରେ ସେଆଡ଼େ ଯିବି ।

(ନମସ୍କାର କରି ୪ର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା)

୩ୟ—

ଆମ ଆଡ଼େ ଆଉ କେବେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପଡ଼ିଲା ନାଇଁ ଆଜ୍ଞା । ସେଇ ଯାହା ଭୋଟ୍ ସମୟରେ ଦି’ବର୍ଷ ତଳେ ଯାଇଥିଲେ–

ମଧୁ—

କାହିଁକି ? ଏଇ ଗତ ଦୋଳ ସମୟରେ ତ ଯାଇଥିଲି । ସାଙ୍ଗରେ ଥିଲେ ବି: ଡି: ଓ : । ଚିତଳ ନଈରେ କିପରି ପୋଲ ହୋଇପାରିବ, ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଥିଲି । ଏପଟରୁ ରାସ୍ତାଟା ଏକବାର୍ ନଈ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଗଲାଣି । ବାକି ସେ ପଟରୁ ଆପଣଙ୍କ ଗାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଧ ମାଇଲିଏ ରାସ୍ତା ବନ୍ଧାଇ ଦେଲେ, ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ନଈ ଉପରେ ମଜବୁତ୍ ପୋଲଟାଏ କରି ଦିଆଯିବ ।

୧ମ—

ସେଇ କଥା ତ ପଡ଼ିଛି ଆଜ୍ଞା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଧ ମାଇଲିଏ ରାସ୍ତା । କିଏ କିମିତ କରିବ ! ଗାଁରେ ଦୁଇ-ତିନିଟା ଦଳ । ଦଳେ କହୁଛନ୍ତି–ଗାଁର ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ରାସ୍ତା ବାହାରୁ ! ଆଉ ଦଳେ କହୁଛନ୍ତି–ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ହେଉ ! ପୁଣି ଆଉ କେହି କେହି–

ମଧୁ—

ଇମିତି ଦଳାଦଳି ଲାଗିଲେ ତ କୌଣସି ଉନ୍ନୟନମୂଳକ କାମ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ଶେଷେ ପୋଲ ଲାଗି ମଞ୍ଜୁର ହୋଇଥିବା ସରକାରୀ ଟଙ୍କା ଫେରସ୍ତ ଯିବ ।

୩ୟ—

ଗାଁରେ ଦେଢ଼ ଶହ ଘର ଆଜ୍ଞା ଆମ ପକ୍ଷରେ । ସେ ପଟରେ ମୋଟେ ଚାଳିଶ ପଚାଶ ଘର । ଏ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନରେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଦଳର ମତ କ’ଣ ଏକାବେଳେ ମୂଲ୍ୟହୀନ !

ମଧୁ—

ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଦଳ ସବୁବେଳେ ଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତି ଏବଂ ଠିକ୍ କାମ କରନ୍ତି–ସେ କଥା ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ । ତେବେ ଉପସ୍ଥିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁବିଧା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯେଉଁ ପଟରେ ରାସ୍ତା ଯିବା ଉଚିତ ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, ସେଇ ପଟରେ ରାସ୍ତା ପଡ଼ିବ ?

୧ମ—

ବର୍ତ୍ତମାନ ସେଇ ଉଚିତ, ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ କଥାଟା ବାଛିବ କିଏ ?

୩ୟ—

ଆପଣ ତ ଆମର ଏମ୍: ଏଲ୍: ଏ :–ଆପଣ ବାଛି ଦିଅନ୍ତୁ । ଆପଣଙ୍କ କଥା ସବୁ ଦଳର ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ମାନିବେ ।

ମଧୁ—

ଭଲ କଥା ! ମୋର ସେଥିରେ ଆପତ୍ତି ନାହିଁ ।

(ଚଣ୍ଡୀର ପ୍ରବେଶ)

ଚଣ୍ଡୀ—

ମା ଡାକୁଛନ୍ତି ଆଜ୍ଞା । ତେଣେ ଚା-ଜଳଖିଆ ଥଣ୍ଡା ହୋଇ ଯାଉଛି ।

ମଧୁ—

(ଚେୟାର ଛାଡ଼ି ଉଠିଲେ) ହଉ, ମୁଁ ତା’ହେଲେ ସୁବିଧା ଦେଖି ଆପଣଙ୍କ ଗାଁକୁ ଯିବି । ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଖବର ଦେବି । ଆପଣମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ, ମିଳିମିଶି ଗାଁରେ କିଛି କାମ କରନ୍ତୁ ! ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ କିଛି କାମ କରିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ ! ଆପଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏପରି ଦଳାଦଳି, ଭେଦଭାବ ଥିବ, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଲାଗି କୌଣସି ଭଲ କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ । ଏ କଥା ବରାବର ମନେ ରଖିଥିବେ । ହଉ, ନମସ୍କାର ! (ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏତିକିବେଳେ ଜଣେ ଯୁବକ ଡାକ୍ତର ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଲୋକ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ)

ଡାକ୍ତର—

ନମସ୍କାର ସାର୍ ।

ମଧୁ—

(ସାନନ୍ଦେ ଓ ସବିସ୍ମୟେ) ଆରେ ଡାକ୍ତର, ତମେ ଏ ସକାଳୁ ସକାଳୁ କୁଆଡ଼େ ?

ଡାକ୍ତର—

ସିଧା ମାଲକାନ୍‍ଗିରିରୁ ଆସୁଛି । ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ବିରାଟ କାମ ।

ମଧୁ—

ବିରାଟ କାମ । ହଉ, ବସ, ! ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ବସାଇ ନିଜେ ବସିଲେ ଏବଂ ଚଣ୍ଡୀକୁ କହିଲେ–) ଚଣ୍ଡୀ, ଯା–ଚା ଜଳଖିଆ ଏକାଠି ଘେନି ଆ । ଆଉ ଘରେ ଖବର ଦେ–ତାଙ୍କ ମାମୁଁ ପୁଅ ଭାଇ ଡାକ୍ତର ଆସିଛନ୍ତି । (ଚଣ୍ଡୀ ଭିତରକୁ ଗଲା)

ଡାକ୍ତର—

ଆଚ୍ଛା ଆପଣମାନେ ମୋତେ କାହିଁକି ଏତେ ହଇରାଣ କରୁଛନ୍ତି କହିଲେ ?

ମଧୁ—

(ବିସ୍ମିତ ହୋଇ) ହଇରାଣ କରୁଛୁଁ ଆମେ ?

ଡାକ୍ତର—

ହଁ, ହଁ, ଆପଣମାନେ ଅର୍ଥାତ୍ ଆପଣଙ୍କ ସରକାର, ଆଉ ସରକାରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଭାଗ । ଘର ହେଲା– ଓଡ଼ିଶାର ଉତ୍ତର ସୀମା ବାଲେଶ୍ଵର, ଆଉ ଚାକିରି କରିବି–ଏକାବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ସୀମା କୋରାପୁଟରେ । ଏ ଯେପରି ଆକାଶ ପାତାଳର ସମ୍ପର୍କ !

ମଧୁ—

ଖରାପ କ’ଣ ହେଲା ? ଏ ସ୍ପୁଟନିକ୍‍ ଯୁଗରେ ଆକାଶ-ପାତାଳ ଭିତରେ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ନାହିଁ । ଯୁବକ ତମେ, ତମ ପାଖରେ ଦୂର-ନିକଟ ଏକା କଥା-! ଯେଉଁଠି ରହିବ, ସେଠି ତମ ଘର । ଦୂର-ଦୂର ଜାଗାକୁ ତମମାନଙ୍କୁ ନ ପଠାଇ ଆଉ କ’ଣ ବୁଢ଼ାମାନଙ୍କୁ ପଠାଇବୁଁ ?

ଡାକ୍ତର—

ସେ ସବୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ନେତାଗିରି କଥା ଢେର ଶୁଣିଛି । ଶୀଘ୍ର ମେତେ ଏକ ପାଖଆଖ ଜାଗାକୁ ବଦଳି କରାଇବେ ଯଦି କରନ୍ତୁ ! ନୋହିଲେ ଚାକିରି ଛାଡ଼ିଲି-।

ମଧୁ—

ଆରେ ପାଗଳ, ନା ପେଟ ଖରାପ ! ଆଉ କିଛି ଦିନ ସେଠି ରହି ଯାଅ ! ଅନ୍ତତଃ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପୂରିଯାଉ । ତା’ପରେ ଦେଖିବା ।

(ଚଣ୍ଡୀ ଜଳଖିଆ, ପାଣି ଆଣିବାକୁ ଲାଗିଲା)

ଡାକ୍ତର—

ଆଉ ଗୋଟାଏ ଦିନ ବି ସେଠି ରହି ପାରିବି ନାହିଁ । ପାଞ୍ଚ ମାସ ହେଲା ବରାବର ମୋ ଦେହ ସେଠି ଖରାପ ରହୁଛି । ମୁଁ ଆଉ କାମ କରିବି କ’ଣ ?

ମଧୁ—

ତମେ ଏ ଶାସନ କଳ କଥା ଟିକିଏ ସହାନୁଭୂତି ସହିତ ବିଚାର କର ଡାକ୍ତର । ସମସ୍ତ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ଯଦି ନିଜ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଵାର୍ଥ-ସୁବିଧା ଖୋଜି ବସିବେ, ତା’ହେଲେ ଶାସନ ଚଳିବ କିମିତି ?

ଡାକ୍ତର—

ସେ ଯାହାହେଉ, ମୋର ବଦଳିଟା କିନ୍ତୁ ନିହାତି ଜରୁରୀ ।

ମଧୁ—

ହଉ, ସେ କଥା ଦେଖିବା । ତମେ ଆଗେ ଜଳଖିଆ ଖାଅ ।

(ଦୁହେଁ ଜଳଖିଆ ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଚଣ୍ଡୀ ଚା’ ଆଣିବାକୁ ଗଲା)

ଡାକ୍ତର—

ମୁଁ ଜଣେ ମୋର ଡାକ୍ତର ବନ୍ଧୁ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଛି । ସେ ସେହି କୋରାପୁଟ ଲୋକ । ତାକୁ ମାଲକାନଗିରି ପଠାଇ ତା’ର ଜାଗାରେ–

ମଧୁ—

ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି କେଉଁଠି ?

ଡାକ୍ତର—

ଏଇ ଯାଜପୁରରେ । ଯାଜପୁର ଯିବା ଲାଗି ମୋର ଆପତ୍ତି ନାହିଁ । (ଚଣ୍ଡୀ ଚା ଘେନି ଆସିଲା–ତା’ପଛରେ ଆସିଛି ଅଶୋକ–ମଧୁବାବୁଙ୍କ ପୁଅ, ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ ପ୍ରଣାମ କଲା) ଆରେ ଆଶୋକ ! ଭଲ ଅଛୁ ? ତୁ’ ଏଥର ମେଟ୍ରିକ୍ ପାସ୍‍ କଲୁ ପରା ?

ଅଶୋକ—

ହଁ, ଫାଷ୍ଟ୍ ଡିଭିଜନରେ ।

ଡାକ୍ତର—

ସାବ୍‍ବାସ୍‍ ! (ମଧୁବାବୁଙ୍କ ପ୍ରତି) ୟାକୁ ପୁଣି କ’ଣ ପଢ଼ାଇବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି ?

ମଧୁ—

ଆଇ: ଏସ୍: ସି: ପଢ଼ୁ ! ତା’ ପରେ ଡାକ୍ତରୀ କି ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ କିଛି ଗୋଟିଏ ଦେଖିବା ।

ଡାକ୍ତର—

(ଆଶୋକ ପ୍ରତି)ତୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ କଣରେ ?

ଅଶୋକ—

ମୁଁ ଡାକ୍ତରୀ ପଢ଼ିବି । (ଅଳ୍ପ କ୍ଷଣ ରହି) ଆପଣଙ୍କୁ ମା’ ଭିତରେ ଡାକୁଛନ୍ତି ।

ମଧୁ—

ଯାଅ, ଯାଅ, ତମ ଅପାଙ୍କୁ ଆଗେ ଦେଖା କରି ଆସ ।

(ଡାକ୍ତର ଭିତରକୁ ଗଲେ)

ଅଶୋକ—

ବାପା, ଆଜି ମୁଁ କଟକ ଯିବି–ଏଇ ଆସାନ୍‍‍ସୋଲ ଗାଡ଼ିରେ । କାଲି ନାମଲେଖା ତାରିଖ ।

ମଧୁ—

ଆରେ ସତେ ତ ! ଶହେ ଦେଢ଼ ଶହ ଟଙ୍କା ଏକ୍ଷଣି ଦରକାର । ଟଙ୍କା କଥା ତୋ ମାଆଙ୍କୁ କହିଚୁଟି ?

ଅଶୋକ—

ମା କହିଲେ–ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଟଙ୍କା ନାହିଁ । ସେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ ।

ମଧୁ—

(ବିବ୍ରତ ହୋଇ) ବଡ଼ ମୁସ୍କିଲ କଥା ! ଟଙ୍କା କାହିଁ ?–ଦେଢ଼ ଶହ ଟଙ୍କା ! ହଉ, ରହ ! ମୁଁ ଆସୁଛି ।

(ଭିତରକୁ ଚାଲିଗଲେ)

ଚଣ୍ଡୀ—

(କପ୍ ପ୍ଲେଟ ଗୋଟାଉଁ ଗୋଟାଉଁ) ବେଶୀ ବଡ଼ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ ତମେ କଟକ ଯିବ ବାବୁ ! କଟକଟା ଭାରି ବଡ଼ ସହର । ହୁସିଆର୍ ହୋଇ ଚଳିବ ।

ଅଶୋକ—

ସତେ ! ତୁ’ ତା’ହେଲେ କଟକ ଦେଖିଛୁ !

ଚଣ୍ଡୀ—

ଅନେକ ଥର ଆଜ୍ଞା । କଟକ ଚଣ୍ଡୀ ସେଠି ଭାରି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବତୀ । ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମା’ ପେଟରେ ଥାଏଁ, ମୋ ବାପ-ମା କଟକ ଚଣ୍ଡୀ ଦର୍ଶନ କରି ଯାଇଥିଲେ । ମା’ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ପାଖରେ ପୁଅଟିଏ ମାନସିକ କରି ବାପା ଭୋଗ ଲଗେଇଲାରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ହେଲି । ସେଇଠୁ ବାପ-ମା’ ମୋ ନାଁ ଦେଲେ ଚଣ୍ଡୀ ।